Sucha, swędząca, łuszcząca się skóra, pieczenie, podrażnienia oraz zaczerwienienia to najczęstsze oznaki skóry wrażliwej i atopowej. Charakteryzuje się ona uszkodzeniami warstwy ochronnej naskórka, zaburzeniami mikrobiomu oraz zwiększoną przepuszczalnością dla alergenów i czynników drażniących. Skóra atopowa to nie tylko kwestia estetyki – to realny dyskomfort, który wpływa na jakość życia. Jak postępować w przypadku skóry atopowej? Na co zwrócić uwagę podczas codziennej pielęgnacji?
Czym jest bariera hydrolipidowa skóry?
Skóra jest największym organem w ludzkim ciele, który pełni złożoną rolę ochronną: zapobiega utracie wody oraz chroni przed wnikaniem alergenów i patogenów do organizmu oraz przed szkodliwym wpływem czynników środowiskowych.
Powierzchnię naskórka pokrywa warstwa hydrolipidowa (płaszcz ochronny skóry), składająca się z wody oraz lipidów (ceramidów, cholesterolu, wolnych kwasów tłuszczowych). Gdy zostaje ona naruszona, pojawiają się następujące objawy:
- zmiany atopowe,
- łuszczenie się skóry,
- swędzenie skóry,
- pieczenie skóry,
- skłonność do alergii i egzemy.
Skóra z uszkodzoną barierą hydrolipidową traci zdolność do zatrzymywania wilgoci i staje się podatna na podrażnienia.
Czynniki uszkadzające naturalną barierę skóry
U osób ze zdrową skórą bariera hydrolipidowa utrzymuje odpowiedni poziom nawilżenia, chroni przed podrażnieniami i wspiera prawidłowe działanie mikrobiomu skóry. Skóra atopowa i wrażliwa reaguje natomiast na czynniki pozornie neutralne, które dodatkowo uszkadzają jej płaszcz ochronny. Zalicza się do nich:
- twardą, chlorowaną oraz gorącą wodę,
- silne detergenty i tradycyjne mydła,
- czynniki atmosferyczne (mróz, wiatr, słońce, niskie temperatury i suche powietrze),
- zanieczyszczenia środowiska (smog, metale ciężkie, toksyny),
- kosmetyki zawierające w składzie substancje o działaniu drażniącym (alkohol, substancje zapachowe, SLS),
- częste i zbyt agresywne mycie skóry,
- stres i zaburzenia hormonalne.
Diagnostyka atopowego zapalenia skóry
Diagnostyka atopowego zapalenia skóry opiera się głównie na ocenie objawów klinicznych oraz szczegółowym wywiadzie podczas rozmowy z pacjentem. Lekarz dermatolog lub alergolog analizuje występowanie przewlekłej suchości skóry, uporczywego świądu, nawrotowych zmian zapalnych oraz ich charakterystycznej lokalizacji, różnej u niemowląt, dzieci i dorosłych.
Ważnym elementem rozpoznania AZS jest także wywiad rodzinny, ponieważ atopowe zapalenie skóry często współwystępuje z innymi chorobami atopowymi, takimi jak astma oskrzelowa czy alergiczny nieżyt nosa.
W celu potwierdzenia diagnozy i identyfikacji czynników zaostrzających chorobę mogą być wykonywane testy alergiczne, w tym testy skórne oraz badania krwi z oznaczeniem całkowitego i swoistego IgE. Diagnostyka AZS obejmuje również różnicowanie z innymi chorobami skóry, takimi jak łuszczyca, łojotokowe zapalenie skóry czy kontaktowe zapalenie skóry.
Rozpoznanie atopowego zapalenia skóry pozwala na dobranie odpowiedniego leczenia oraz skutecznej pielęgnacji skóry dotkniętej tym problemem, co ma ogromne znaczenie dla kontroli objawów i poprawy jakości życia pacjenta.
Pielęgnacja i leczenie skóry atopowej
Najważniejszym celem pielęgnacji skóry atopowej jest odbudowa i wzmocnienie uszkodzonej bariery hydrolipidowej, która odpowiada za ochronę przed podrażnieniami, alergenami i utratą wody. Równocześnie pielęgnacja ma zabezpieczyć skórę przed szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi, ograniczyć nadmierne przesuszanie oraz przywrócić równowagę mikrobiomu skóry, co pomaga zmniejszyć skłonność do stanów zapalnych i infekcji. Wszystkie te działania przekładają się na poprawę kondycji, komfortu i wyglądu skóry atopowej, co ma ogromne znaczenie dla kontroli objawów AZS.
Nowoczesne badania nad terapiami i pielęgnacją skóry atopowej pokazują dynamiczny rozwój w kierunku bardziej ukierunkowanych i skutecznych metod. W 2025 r. kolejne badania kliniczne wykazały obiecujące wyniki terapii biologicznych, takich jak amlitelimab i rocatinlimab. Dermatolodzy podkreślają, że u znacznej części pacjentów z umiarkowanym i ciężkim AZS terapie tego rodzaju znacząco poprawiły stan skóry i zmniejszyły świąd. Otwiera to nowe możliwości leczenia systemowego u pacjentów wymagających intensywnej terapii.
Ponadto na rynku pojawiają się nowoczesne miejscowe leki, w tym inhibitory i nowe kremy niekortykosteroidowe, które oferują alternatywy dla tradycyjnych kortykosteroidów, z korzyścią w postaci mniejszego ryzyka działań niepożądanych przy długotrwałym stosowaniu. Pielęgnacja skóry atopowej jest więc dziś wspierana nie tylko przez nawilżanie i ochronę bariery naskórkowej, ale także przez innowacje farmakologiczne, które pomagają skuteczniej kontrolować stan zapalny i poprawiać jakość życia pacjentów.
Jak osiągnąć najlepsze efekty?
Pamiętając o podstawowych zasadach pielęgnacji skóry suchej, łuszczącej się oraz ze skłonnością do atopii.
- Skórę myj krótko, przy użyciu łagodnych środków myjących o niskim pH (ok. 5,5) i unikając gorącej wody (zdecydowanie lepsze od kąpieli w wannie będą letnie prysznice).
- Pamiętaj o emolientoterapii – emolienty stosuj codziennie, najlepiej 2 razy dziennie. Optymalna jest ich aplikacja zaraz po prysznicu, kiedy skóra jest jeszcze lekko wilgotna.
- Wybieraj bieliznę, pościel i ubrania z naturalnych, przewiewnych materiałów, nie korzystaj z tkanin syntetycznych.
- Unikaj substancji zapachowych i silnych detergentów – nie tylko w kosmetykach, ale też proszkach czy płynach do prania.
Problem ze skórą atopową, ze skłonnością do łuszczenia się, swędzenia i pieczenia dotyczy zwykle całego ciała. Dlatego dbaj nie tylko o twarz, ale po każdym myciu dłoni pamiętaj również o kremie do rąk, sięgaj po odpowiednie emulsje do kąpieli i balsamy do ciała, a do mycia skóry głowy wybieraj łagodne szampony.
Odparzenia – szczególny przypadek skóry suchej i wrażliwej
Odparzenia to częsty problem skóry atopowej, u której bariera hydrolipidowa jest osłabiona i mniej odporna na działanie wilgoci, ciepła oraz tarcia. U niemowląt, których skóra naturalnie ma cechy skóry wrażliwej, sprzyja to powstawaniu odparzeń zwłaszcza w okolicach pieluszkowych, narażonych na stały kontakt z moczem i kałem.
Podobny mechanizm dotyczy dorosłych z AZS, u nich odparzenia pojawiają się najczęściej w fałdach skórnych i miejscach styku skóry ze skórą, takich jak pachwiny, pachy czy okolice pod piersiami.
Ze względu na skłonność skóry atopowej do stanów zapalnych i nadkażeń, zapobieganie odparzeniom ma kluczowe znaczenie i pozwala ograniczyć ryzyko powstawania bardziej zaawansowanych zmian.
Składniki w kosmetykach do pielęgnacji skóry atopowej
Wybierając kosmetyki odpowiednie do pielęgnacji skóry atopowej, nawet dla skóry bardzo wrażliwej i skłonnej do alergii, warto zwrócić uwagę na składniki, które zapewniają długotrwałe i dogłębne nawilżenie, zmniejszają ryzyko podrażnień oraz odbudowują barierę lipidową. Są to m.in.:
- lanolina – na powierzchni skóry tworzy cienką warstwę okluzyjną, zapobiegającą utracie wody i działającą wygładzająco; natłuszcza i pomaga w transporcie substancji odżywczych w głąb skóry,
- masło shea – działa nawilżająco oraz natłuszczająco; łagodzi podrażnienia, swędzenie i zaczerwienienia; ma właściwości regenerujące i odżywiające skórę,
- hemiskwalan – emolient, który daje uczucie natychmiastowego ukojenia, naprawia barierę ochronną skóry, przy czym nie zatyka porów,
- oleje roślinne (olej słonecznikowy, olej z awokado, olej makadamia) – przyspieszają regenerację naskórka, nawilżając go i natłuszczając; skutecznie chronią przed utratą wody, niwelując uczucie dyskomfortu; działają odżywczo i naprawczo,
- witamina E – silny przeciwutleniacz o działaniu nawilżającym, odżywczym i ochronnym; regeneruje skórę oraz koi podrażnienia; przyspiesza odbudowę skóry,
- ceramidy – mają właściwości naprawcze: wzmacniają barierę ochronną skóry, odbudowując jej głębsze warstwy; chronią skórę przed utratą wilgoci,
- panthenol – koi i łagodzi podrażnienia oraz zaczerwienienia skóry
Rola emolientów w pielęgnacji skóry atopowej
Emolienty stanowią podstawę codziennej pielęgnacji skóry atopowej. To substancje o działaniu natłuszczającym i nawilżającym, które na powierzchni skóry tworzą ochronny płaszcz lipidowy, zapobiegający utracie wilgoci. Uszczelniając warstwę hydrolipidową, poprawiają kondycję i wygląd skóry, działają łagodząco, przeciwdziałają swędzeniu i zaostrzeniom podrażnień.
W przypadku skóry suchej, łuszczącej się czy atopowej emolientoterapia stanowi podstawę pielęgnacji. Emolienty należy stosować regularnie, najlepiej dwa razy dziennie, a szczególnie po kąpieli.
Probiotyki, prebiotyki i ceramidy - ich znaczenie dla skóry z AZS
Współczesna pielęgnacja skóry atopowej coraz częściej opiera się na składnikach, które nie tylko nawilżają, ale także aktywnie wspierają barierę skórną i mikrobiom. W przypadku atopowego zapalenia skóry szczególnie istotną rolę odgrywają probiotyki, prebiotyki oraz ceramidy, które pomagają ograniczać stany zapalne, wzmacniać naturalną ochronę skóry i zmniejszać jej nadwrażliwość.
- Probiotyki wspierają równowagę mikrobiomu skóry i jelit, co ma istotne znaczenie w atopowym zapaleniu skóry. Badania wskazują, że odpowiednio dobrane szczepy probiotyczne mogą pomagać w łagodzeniu stanu zapalnego, zmniejszaniu świądu oraz ograniczaniu częstotliwości zaostrzeń AZS.
- Prebiotyki stanowią pożywkę dla korzystnych mikroorganizmów bytujących na skórze, wspierając naturalną barierę ochronną i hamując rozwój patogennych bakterii. Ich obecność w kosmetykach do pielęgnacji skóry atopowej sprzyja odbudowie mikrobiomu i poprawie odporności skóry na czynniki zewnętrzne.
- Ceramidy są kluczowym składnikiem bariery hydrolipidowej skóry, której niedobór jest charakterystyczny dla AZS. Uzupełnianie ceramidów w preparatach pielęgnacyjnych pomaga ograniczyć transepidermalną utratę wody, zmniejszyć suchość skóry oraz poprawić jej elastyczność i odporność na podrażnienia.
Nivelium PRO – linia dermokosmetyków dla skóry z AZS
Linia dermokosmetyków Nivelium PRO, z bogatym składem, przebadanymi formułami i skutecznym działaniem jest przeznaczona do kompleksowej pielęgnacji skóry atopowej.
Dzięki odpowiednio dobranym składnikom wykazuje działanie nawilżające, regenerujące, odżywcze i naprawcze. Kompleks inaktywowanego probiotyku Lactobacillus sp. z prebiotykiem:
- pomaga przywrócić równowagę mikrobiomu skóry,
- przyspiesza regenerację skóry, chroni ją przed utratą wody,
- przeciwdziała swędzeniu skóry,
- wspomaga poprawę kondycji skóry.
Bogaty skład dermokosmetyków linii Nivelium PRO obejmuje również składniki o działaniu:
- ochronnym i łagodzącym (panthenol, witamina E, ceramidy, bisabolol),
- nawilżającym (pentawityna, hemiskwalan, innowacyjny składnik silnie nawilżający z nasion peruwiańskiej rośliny zwanej Tarą),
- natłuszczającym, regenerującym i odżywczym (lanolina, masło shea, kompleks olejowy, olej migdałowy).
Korzyści regularnego stosowania linii Nivelium PRO
- redukuje napięcie, łuszczenie i szorstkość skóry,
- zapewnia odpowiednie natłuszczenie i nawilżenie skóry,
- zapobiega nawrotom suchości, otarciom i odparzeniom,
- eliminuje dyskomfort związany z nadmiernie suchą skórą, taki jak pieczenie i swędzenie,
- odżywia i wzmacnia barierę hydrolipidową oraz mikrobiom skóry,
- chroni przed nadmierną utratą wody i działaniem czynników drażniących (mróz, wiatr, detergenty, chlor, słońce).
Linia dermokosmetyków Nivelium PRO przeznaczona jest do codziennej pielęgnacji skóry suchej, bardzo suchej, wrażliwej, atopowej, podrażnionej, ze skłonnością do alergii i egzemy. Zapewnia kompleksowe wsparcie: obejmuje zarówno produkty oczyszczające (szampon, emulsja do kąpieli), jak i pielęgnacyjne (balsam do twarzy i ciała, krem specjalny, krem na odparzenia). Może stanowić odpowiednią pielęgnację podczas kuracji dermatologicznych np. skóry atopowej. Produkty przeznaczone są dla dorosłych i dzieci od 1. dnia życia.
Alternatywne terapie oraz rola diety w zarządzaniu skórą atopową
W zarządzaniu skórą atopową coraz częściej zwraca się uwagę na uzupełniające, alternatywne terapie oraz znaczenie odpowiednio dobranej diety. Wsparciem w łagodzeniu objawów atopowego zapalenia skóry mogą być techniki redukcji stresu, takie jak mindfulness, joga czy trening relaksacyjny, ponieważ napięcie nerwowe jest jednym z czynników nasilających świąd i stany zapalne.
U części pacjentów pomocne okazują się również terapie światłem (fototerapia UVB), które mogą zmniejszać nasilenie zmian skórnych pod kontrolą lekarza. Istotną rolę odgrywa także dieta, szczególnie u osób z potwierdzonymi alergiami lub nietolerancjami pokarmowymi.
Dieta przeciwzapalna, bogata w kwasy tłuszczowe omega-3, witaminy A, D i E oraz antyoksydanty, może wspierać funkcjonowanie bariery skórnej i zmniejszać tendencję do zaostrzeń AZS. Jednocześnie podkreśla się, że eliminacja produktów powinna być prowadzona rozważnie i najlepiej po konsultacji ze specjalistą, aby uniknąć niedoborów i niepotrzebnego ograniczania diety.
Produkty z linii Nivelium PRO
Pielęgnacja skóry atopowej – podsumowanie
Skóra atopowa i wrażliwa wymaga szczególnej troski, nie tylko z powodu estetyki, ale przede wszystkim komfortu życia. Jej prawidłowa pielęgnacja powinna koncentrować się na odbudowie bariery hydrolipidowej, wsparciu mikrobiomu i ochronie przed czynnikami drażniącymi. Odpowiednio dobrane dermokosmetyki, takie jak Nivelium PRO, stosowane regularnie, skutecznie wspierają regenerację skóry, zmniejszając ryzyko nawrotów suchości, odparzeń i podrażnień, zarówno u dzieci, jak i dorosłych.
Bibliografia:
- Jung IK, Choi J, Nam J, No KT. Modeling lipid layers of atopic skin and observation of changes in lipid layer properties with changes in ceramide content. J Cosmet Dermatol. 2021 Sep;20(9):2924-2931. doi: 10.1111/jocd.13861. Epub 2020 Dec 9. PMID: 33238053; PMCID: PMC8451888.
- Fanfaret IS, Boda D, Ion LM, Hosseyni D, Leru P, Ali S, Corcea S, Bumbacea R. Probiotics and prebiotics in atopic dermatitis: Pros and cons (Review). Exp Ther Med. 2021 Dec;22(6):1376. doi: 10.3892/etm.2021.10811. Epub 2021 Sep 28. PMID: 34650624; PMCID: PMC8506923.
- Xie A, Chen A, Chen Y, Luo Z, Jiang S, Chen D, Yu R. Lactobacillus for the treatment and prevention of atopic dermatitis: Clinical and experimental evidence. Front Cell Infect Microbiol. 2023 Feb 16;13:1137275. doi: 10.3389/fcimb.2023.1137275. PMID: 36875529; PMCID: PMC9978199.