WZW typu A - żółtaczka pokarmowa w dobie rosnącej liczby zakażeń w Europie

Wirusowe zapalenie wątroby typu A, nazywane potocznie żółtaczką pokarmową, to ostra choroba zakaźna wątroby, która przenosi się głównie drogą pokarmową, czyli przez brudne ręce, skażoną żywność i wodę. Dla części osób przebiega skąpoobjawowo, ale u innych może powodować żółtaczkę, silne osłabienie i wymagać hospitalizacji. W artykule wyjaśniam, czym jest WZW typu A, jakie objawy powinny zaniepokoić, jak wygląda diagnostyka i leczenie oraz co można zrobić, aby skutecznie zapobiegać zakażeniu. Szczególną uwagę poświęcam aktualnej sytuacji epidemiologicznej, zwłaszcza gwałtownemu wzrostowi zachorowań w Czechach i rosnącej liczbie przypadków w Polsce, oraz zaleceniom dla osób planujących podróże.

Kluczowe punkty

• WZW typu A jest ostrą chorobą zakaźną wątroby wywoływaną przez wirus HAV, który przenosi się głównie drogą kałowo ustną, czyli przez skażone ręce, wodę i żywność. Nie prowadzi do przewlekłego zapalenia wątroby, jednak w części przypadków może mieć ciężki przebieg i wymagać hospitalizacji, szczególnie u osób starszych i z chorobami wątroby.
• Choroba często zaczyna się niespecyficznie, od osłabienia, nudności, bólu brzucha i objawów przypominających grypę, a dopiero później może pojawić się żółtaczka, ciemny mocz i jasny stolec.
• Najskuteczniejszym sposobem zapobiegania WZW typu A są szczepienia ochronne, które według danych NIZP PZH charakteryzują się wysoką skutecznością sięgającą około 98–99 procent i zapewniają długotrwałą, prawdopodobnie wieloletnią lub nawet dożywotnią odporność.
• W 2024 roku w Polsce zarejestrowano 319 przypadków WZW A, w 2023 roku 209, natomiast do końca lutego 2025 roku już 116 zachorowań według danych NIZP PZH, a najnowsze analizy wskazują na dalszy wzrost liczby przypadków w 2025 roku.
• W Czechach od początku 2025 roku odnotowano blisko 2600 przypadków WZW A i co najmniej 29 zgonów, głównie w Pradze i regionach środkowoczeskim oraz morawsko śląskim. W związku z tym polskie MSZ wydało ostrzeżenie i odradza podróże, które nie są konieczne, podkreślając znaczenie szczepienia oraz ścisłego przestrzegania zasad higieny. 

Czym jest wirusowe zapalenie wątroby typu A

Wirusowe zapalenie wątroby typu A jest ostrą chorobą zakaźną wywoływaną przez wirus HAV, należący do rodziny Picornaviridae. Wirus namnaża się w wątrobie i powoduje stan zapalny oraz martwicę hepatocytów, co przekłada się na zaburzenie funkcji narządu. W przeciwieństwie do WZW typu B i C zakażenie HAV nie prowadzi do przewlekłego zapalenia wątroby ani marskości, a choroba ma charakter samoograniczający. Po przechorowaniu pozostaje długotrwała odporność, co oznacza, że ponowne zachorowanie praktycznie nie występuje. W skali globalnej szacuje się, że rocznie dochodzi do około 1,4 miliona zakażeń WZW typu A, a choroba pozostaje jedną z najczęstszych wirusowych infekcji przenoszonych drogą pokarmową.

Jak dochodzi do zakażenia HAV i kto jest w grupie ryzyka

Do zakażenia dochodzi najczęściej drogą kałowo ustną. Wirus jest wydalany z kałem osoby zakażonej już 1-2 tygodnie przed wystąpieniem objawów i około tydzień po ich pojawieniu się, dlatego chorzy mogą zakażać, zanim jeszcze zdadzą sobie sprawę z infekcji. Zakażenie może nastąpić poprzez spożycie skażonej wody, kostek lodu, nieumytych warzyw i owoców, źle przygotowanych owoców morza, a także przez bezpośredni kontakt z chorym, na przykład przy wspólnym korzystaniu z toalety i niedokładnym myciu rąk.

W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się osoby mieszkające z chorym w jednym gospodarstwie domowym, pracownicy żłobków i przedszkoli, osoby zatrudnione przy usuwaniu odpadów komunalnych, osoby uzależnione od narkotyków, a także osoby podejmujące ryzykowne kontakty seksualne, zwłaszcza analne. Podwyższone ryzyko dotyczy również podróżnych wybierających się do regionów o gorszych warunkach sanitarnych, w tym od niedawna do wybranych regionów Czech objętych epidemią WZW A.

Objawy wirusowego zapalenia wątroby typu A

Przebieg WZW typu A może być bardzo różny. U dzieci choroba często przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo, natomiast dorośli częściej prezentują pełnoobjawową postać. Okres wylęgania wynosi zwykle 15-50 dni. Początek bywa niespecyficzny i przypomina infekcję wirusową z gorączką, złym samopoczuciem, bólem mięśni, bólami stawów, brakiem apetytu, nudnościami, czasem wymiotami i bólem brzucha w prawym podżebrzu.

Po kilku dniach może pojawić się faza żółtaczkowa, w której dochodzi do zażółcenia skóry i twardówek, ściemnienia moczu i rozjaśnienia stolca. Część pacjentów zgłasza świąd skóry związany ze wzrostem stężenia bilirubiny. Stopień nasilenia objawów bywa różny od łagodnego, kiedy chory funkcjonuje w domu, po ciężkie postacie z wyraźnym osłabieniem, brakiem łaknienia i znacznym podwyższeniem prób wątrobowych, wymagające hospitalizacji. Rzadko, ale możliwie, WZW typu A może przebiegać jako piorunująca niewydolność wątroby, zwłaszcza u osób z istniejącą wcześniej chorobą tego narządu oraz u osób w wieku podeszłym.

Diagnostyka WZW typu A

Rozpoznanie opiera się na badaniach laboratoryjnych. Podstawowym badaniem jest oznaczenie przeciwciał anty HAV IgM, które pojawiają się w ostrej fazie zakażenia i utrzymują przez kilka miesięcy. Obecność przeciwciał anty HAV IgG świadczy o nabytej odporności po przebytym zakażeniu lub szczepieniu. U większości chorych stwierdza się istotne podwyższenie aktywności aminotransferaz ALT i AST, często z towarzyszącym wzrostem bilirubiny oraz aktywności ALP i GGT.

Leczenie WZW typu A

Nie istnieje specyficzny lek przeciwwirusowy zwalczający zakażenie HAV, dlatego leczenie ma charakter objawowy i wspierający. Podstawą jest odpoczynek, ograniczenie aktywności fizycznej, odpowiednie nawodnienie oraz lekkostrawna dieta z ograniczeniem tłuszczów i alkoholu. W przypadku nasilonych nudności i wymiotów konieczna bywa krótka hospitalizacja w celu dożylnego uzupełnienia płynów i monitorowania parametrów wątrobowych.

Pacjent powinien unikać stosowania leków potencjalnie hepatotoksycznych bez konsultacji z lekarzem. Czas rekonwalescencji bywa różny, jednak często zaleca się oszczędzający tryb życia przez kilka tygodni, nawet po ustąpieniu żółtaczki. Leczenie nie polega na stosowaniu suplementów na wątrobę w sposób rutynowy, choć lekarz może indywidualnie zalecić preparaty wspierające regenerację, jeśli uzna to za zasadne.

Równolegle, szczególnie w domu, w którym przebywa osoba zakażona, ważne jest ograniczenie ryzyka dalszego szerzenia się wirusa. Częste mycie rąk i stosowanie środków higienicznych ma wtedy znaczenie nie tylko dla samego pacjenta, ale również dla domowników. W codziennej praktyce pomocne mogą być:

• DETTOL Antybakteryjne Mydło Ukojenie Pompka 250 ml – mydło przeznaczone do codziennej higieny rąk, które pomaga usuwać drobnoustroje z powierzchni skóry i zmniejsza ryzyko przeniesienia patogenów między domownikami.
• Cleanic Chusteczki ANTIBACTERIAL 15 sztuk – nasączone płynem na bazie alkoholu, pozwalają oczyścić dłonie i skórę, gdy nie ma dostępu do wody i mydła, na przykład w podróży czy środkach komunikacji.
• Pharmedis Mydło w płynie z nanosrebrem 150 ml – preparat z nanosrebrem i białą glinką, przeznaczony do higieny całego ciała, który dzięki właściwościom przeciwdrobnoustrojowym może wspierać utrzymanie zdrowej bariery skórnej i pośrednio ograniczać transmisję drobnoustrojów.

Takie środki na higienę rąk i ciała można wygodnie zamówić online, a skuteczne preparaty do higieny rąk i skóry dostępne są w aptece internetowej Rosa, gdzie łatwo porównać składy, sprawdzić opinie i ceny.

Szczepienia przeciw WZW typu A

Szczepienia przeciw WZW A są uznawane za najskuteczniejszą metodę profilaktyki. Dostępne preparaty zawierają inaktywowany wirus i podaje się je w schemacie dwudawkowym, zazwyczaj z odstępem 6-12 miesięcy między dawkami. Według danych NIZP PZH skuteczność szczepienia wynosi około 98–99 procent, a odporność jest długotrwała, prawdopodobnie utrzymuje się całe życie.

Szczepienie zaleca się w szczególności:

• osobom podróżującym do krajów o wysokiej lub pośredniej endemiczności WZW A,
• osobom z przewlekłymi chorobami wątroby,
• osobom zatrudnionym przy produkcji i dystrybucji żywności oraz przy usuwaniu odpadów komunalnych,
• dzieciom w wieku przedszkolnym i szkolnym, które nie chorowały na WZW A,
• osobom podejmującym ryzykowne zachowania seksualne.

Coraz częściej szczepienia są dostępne w wybranych Aptekach Rosa, w których działają punkty szczepień. Warto sprawdzić, czy w Twojej okolicy apteka oferuje szczepienie przeciw WZW A i umówić wizytę, szczególnie przed planowaną podróżą.

Profilaktyka nieswoista higiena rąk, bezpieczna żywność i seks

Poza szczepieniem kluczową rolę odgrywa profilaktyka nieswoista, czyli codzienne nawyki ograniczające ryzyko zakażenia. Należy:

• dokładnie myć ręce wodą z mydłem po skorzystaniu z toalety, przed przygotowywaniem i spożywaniem posiłków, po przewijaniu dzieci oraz po kontakcie z potencjalnie skażonymi powierzchniami,
• pić wyłącznie wodę z bezpiecznych źródeł, w krajach o niepewnej jakości wody decydować się na wodę butelkowaną, unikać kostek lodu niewiadomego pochodzenia,
• myć i obierać owoce oraz warzywa, a mięso i owoce morza poddawać odpowiedniej obróbce termicznej,
• unikać ulicznej żywności w warunkach budzących wątpliwości co do higieny.

W profilaktyce WZW A nie wolno zapominać o drodze seksualnej. Ryzyko zakażenia dotyczy przede wszystkim osób odbywających kontakty analne. Durex Extra Safe Prezerwatywy, prawidłowo używane, zmniejszają ryzyko przeniesienia wielu patogenów przenoszonych drogą płciową, choć żadna metoda nie daje stuprocentowej ochrony. Prezerwatywy należy traktować jako ważny element profilaktyki, ale nie zastąpią one szczepienia przeciw WZW A ani zasad higieny.

Aktualna sytuacja epidemiologiczna na świecie, w Europie i w Polsce

W skali globalnej WZW A pozostaje ważnym problemem zdrowia publicznego. Szacunki WHO wskazują, że każdego roku dochodzi do około 1,4 miliona ostrych zakażeń HAV, a choroba częściej występuje w regionach o niższym poziomie sanitarnym i ograniczonym dostępie do bezpiecznej wody.

W Polsce przez wiele lat odnotowywano jedynie pojedyncze zachorowania, głównie zawleczone z krajów o wyższej endemiczności. W latach 2017–2019 doszło jednak do wyraźnej fali epidemicznej, podczas której zgłoszono ponad 5,5 tysiąca przypadków ostrego WZW A i kilkanaście zgonów.  Następnie liczba zachorowań spadła, ale w ostatnich latach znów obserwuje się wzrost. Dane NIZP PZH wskazują, że w 2023 roku zarejestrowano 209 przypadków, w 2024 roku 319, a do końca lutego 2025 roku już 116 zachorowań. Nowsze analizy, obejmujące okres do końca października 2025 roku, mówią o 731 przypadkach, co przekłada się na zapadalność blisko 2 na 100 tysięcy mieszkańców i wyraźny wzrost w porównaniu z rokiem poprzednim.

Eksperci podkreślają, że Polska (podobnie jak Czechy) jest krajem o niskiej endemiczności WZW A, co paradoksalnie zwiększa ryzyko wybuchu ognisk epidemicznych. Większość dorosłych nie miała kontaktu z wirusem w dzieciństwie, a więc nie posiada naturalnej odporności, co sprzyja szerzeniu się zakażenia, gdy wirus zostanie wprowadzony do populacji.

Epidemia WZW A w Czechach i zalecenia dla podróżujących

Szczególnie niepokojąca jest sytuacja w Czechach, gdzie w 2025 roku doszło do gwałtownego wzrostu zachorowań na WZW typu A. Według danych Państwowego Instytutu Zdrowia Publicznego w Czechach, od początku roku odnotowano blisko 2600 przypadków, co stanowi około czterokrotność liczby zakażeń z całego poprzedniego roku. Z powodu choroby zmarło co najmniej 29 osób, a najwięcej zachorowań potwierdzono w Pradze oraz regionach środkowoczeskim i morawsko śląskim.

W odpowiedzi na te dane polskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wydało ostrzeżenie dla podróżujących i zaapelowało o rozważenie wyjazdów, które nie są konieczne. MSZ podkreśla, że osoby planujące podróż do Czech powinny:

• rozważyć szczepienie przeciw WZW typu A,
• bezwzględnie przestrzegać zasad higieny rąk i żywności,
• unikać spożywania posiłków w miejscach budzących wątpliwości co do standardów sanitarnych,
• śledzić aktualne komunikaty czeskich i polskich służb sanitarnych.

Warto podkreślić, że ostrzeżenie nie oznacza całkowitego zakazu podróżowania, ale ma zwrócić uwagę na ryzyko związane z aktualną epidemią. Osoby decydujące się na wyjazd powinny rozważyć szczepienie, zabrać ze sobą sprawdzone preparaty do higieny rąk, takie jak chusteczki antybakteryjne czy mydła antyseptyczne, oraz przestrzegać zasad bezpiecznego żywienia. Skuteczne środki na higienę w podróży dostępne są w Aptece Rosa, a najlepsze preparaty do dezynfekcji rąk można wybrać, sprawdzając opinie i ceny przed zakupem.

Najlepsze produkty dla zdrowia organizmu

WZW typu A - objawy, diagnostyka i leczenie

WZW typu A to ostra choroba zakaźna wątroby przenoszona głównie drogą pokarmową, nazywana nie bez powodu chorobą brudnych rąk. Przebieg zakażenia bywa różny, od skąpoobjawowego po ciężki, z żółtaczką i koniecznością hospitalizacji, szczególnie u osób starszych i z chorobami wątroby. Kluczowe znaczenie mają szczepienia ochronne, które zapewniają długotrwałą odporność, oraz codzienna higiena rąk, bezpieczne żywienie i odpowiedzialne zachowania seksualne.

Aktualna sytuacja epidemiologiczna, zwłaszcza gwałtowny wzrost zachorowań w Czechach oraz wyraźny wzrost liczby przypadków w Polsce, pokazuje, że WZW A nie jest jedynie problemem odległych krajów o niskim poziomie sanitarnym. W dobie intensywnego ruchu turystycznego i migracji wirus może stosunkowo łatwo przedostać się do populacji o niskiej odporności. Dlatego planując podróże, a także dbając o zdrowie własne i bliskich, warto rozważyć szczepienie przeciw WZW typu A, skonsultować się z lekarzem oraz wyrobić trwałe nawyki higieniczne, które są prostym, ale bardzo skutecznym narzędziem profilaktyki.

Bibliografia

1.      Główny Inspektorat Sanitarny (Gov.pl). "Wirusowe zapalenie wątroby typu A (WZW A)". Dostęp 21.11.2025.

2.      Medycyna Praktyczna (MP.pl)
Wirusowe zapalenie wątroby typu A – objawy, rozpoznanie i profilaktyka. Dział: Gastrologia / Choroby zakaźne. Dostęp: 21.11.2025.

3.      Ministerstwo Spraw Zagranicznych RP (MSZ)
Zalecenia dla podróżujących do Czech – zwiększone ryzyko zakażenia WZW typu A. Komunikat z listopada 2025 roku.

4.      Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – PIB Szczepienia.info – Wirusowe zapalenie wątroby typu A. Informacje dla pacjentów i lekarzy. Warszawa, aktualizacja 2025.