Zakażenia układu moczowego (ZUM) są bardzo często występującym problemem zdrowotnym. Przy łagodnych objawach pacjenci zwykle sięgają po dostępne bez recepty leki z furazydyną. Czy słusznie? Nawrotowy charakter zakażeń dróg moczowych oraz rosnący problem antybiotykooporności sprawiają, że preparaty pochodzenia naturalnego zyskują na znaczeniu jako element zintegrowanego podejścia do profilaktyki zakażeń układu moczowego.
Materiał ma charakter promocyjny, jednak jego treść została przygotowana z zachowaniem standardów merytorycznych obowiązujących na blogu Apteki Rosa.
Jakie są najczęstsze przyczyny zakażeń układu moczowego?
Za niemal 90% niepowikłanych zakażeń układu moczowego odpowiada Gram - ujemna bakteria Escherichia coli. Fizjologicznie kolonizuje ona okolice odbytu. Drogą wstępującą może przedostać się przez cewkę moczową do pęcherza, a nawet wyżej do nerek. Ze względu na bliską lokalizację ujścia cewki moczowej i odbytu, to kobiety są szczególnie narażone na rozwój ZUM. Jakie jeszcze inne czynniki predysponują kobiety do częstszych zakażeń układu moczowego?
- Krótsza budowa cewki moczowej - bakterie mają znacznie krótszą drogę do pokonania, co ułatwia zakażenie,
- Mniejsza skłonność do całkowitego opróżniania pęcherza moczowego,
- Łatwiejsze przedostawanie się patogennych bakterii z cewki moczowej do pęcherza moczowego kobiety w trakcie stosunku płciowego,
- Zmiany hormonalne zachodzące w ciąży (dodatkowy ucisk na drogi moczowe) oraz w okresie menopauzy (spadek estrogenów).
Do innych czynników ryzyka wystąpienia objawów ZUM niezależnych od płci zaliczyć można cewnikowanie dróg moczowych, kamicę układu moczowego, cukrzycę, czy terapię immunosupresyjną.
To czy dojdzie do rozwoju zakażenia, zależy nie tylko od zjadliwości, czy rodzaju bakterii, ale również sprawności naturalnych mechanizmów obronnych w obrębie dróg moczowych. Mowa tutaj m.in. o:
- utrzymaniu prawidłowego transportu moczu bez jego zalegania, czy cofania,
- zapewnieniu kwaśnego pH moczu,
- utrzymaniu prawidłowego stężenia mocznika i kwasów organicznych w moczu,
- uniemożliwianiu przylegania patogenów do nabłonka dróg moczowych,
- składzie mikroflory bakteryjnej okolic intymnych i dróg moczowych,
- przeciwbakteryjnych właściwościach wydzieliny gruczołu krokowego u mężczyzn.
Jakie są pierwsze objawy zapalenia pęcherza?
Mówi się, że nawet ponad 50% kobiet choć raz w życiu zmagało się z objawami ZUM. Pierwsze symptomy zapalenia pęcherza to zwykle:
- Pieczenie i ból przy oddawaniu moczu – opisywane jako uczucie "drażnienia" w cewce moczowej,
- Częstomocz – oddawanie moczu często, małymi porcjami, a dodatkowo brak uczucia ulgi po mikcji,
- Nagłe i silne parcie na mocz – powoduje spory dyskomfort w codziennym funkcjonowaniu, pojawia się nagle i jest trudne do powstrzymania,
- Uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza – mimo wizyty w toalecie, wydaje się, że pęcherz nadal jest wypełniony,
- Dyskomfort, ból w podbrzuszu – uczucie ucisku lub bólu nad spojeniem łonowym, które nasila się przy pełnym pęcherzu,
- Zmiany w moczu – zmętnienie, nieprzyjemny, niekiedy dość intensywny zapach.
Warto zwrócić również uwagę na ewentualne późniejsze pojawienie się objawów ogólnoustrojowych – gorączka, dreszcze, złe samopoczucie, nudności. Mogą one świadczyć o tym, że doszło do powikłań i stan zapalny rozprzestrzenił się również na wyższe partie dróg moczowych i doszło do odmiedniczkowego zapalenia nerek, co wymaga pilnej konsultacji lekarskiej.
Czy zawsze potrzebny jest antybiotyk na zakażenie układu moczowego?
Przy wystąpieniu dokuczliwych objawów ZUM do leczenia włącza się lek o aktywności przeciwdrobnoustrojowej (antybiotyk lub chemioterapeutyk). Lekarz ordynuje zwykle preparaty dostępne na receptę. W terapii pierwszego rzutu w leczeniu zakażeń układu moczowego zaleca się stosowanie leków zawierających nitrofurantoinę (w Polsce jest to pokrewna chemicznie furazydyna), połączenie trimetoprimu z sulfametoksazolem oraz fosfomycynę. W Polsce leki z furazydyną dostępne są bez recepty. Co sprawia, że często są one nadużywane, a bakterie odpowiedzialne za rozwój zakażenia wykształcają mechanizmy opornościowe, zmniejszając tym samym skuteczność antybiotykoterapii. Jeśli wspomniane farmaceutyki okażą się nieskuteczne, bądź występują przeciwwskazania do ich zastosowania, w leczeniu ZUM stosować można również antybiotyki β-laktamowe i fluorochinolony, bądź wdrażać antybiotykoterapię celowaną, opartą na wyniku badania bakteriologicznego moczu.
Aby w ogóle podjąć leczenie ZUM, konieczne jest pojawienie się objawów klinicznych zakażenia dróg moczowych. W razie ich wystąpienia w wielu przypadkach nie wykonuje się już dodatkowych badań. Znane są jednak przypadki występowania bakterii w moczu bez objawów. Taki stan nie wymaga leczenia, chociaż wyjątek stanowią kobiety w ciąży, u których niekiedy wprowadza się odpowiednią farmakoterapię, mimo braku objawów. Ma to na celu zminimalizować zagrożenia dla przebiegu ciąży oraz zdrowia matki i dziecka.
Infekcja dróg moczowych - leczenie preparatami ziołowymi
Patogeny odpowiedzialne za infekcje dróg moczowych stosunkowo szybko wykształcają mechanizmy antybiotykooporności, co znacznie ogranicza wachlarz możliwości terapeutycznych w leczeniu antybiotykami. Z drugiej jednak strony na znaczeniu zyskuje leczenie wspomagające zakażeń układu moczowego z wykorzystaniem ziołowych leków.
Warto sięgać po preparaty ziołowe, które mają udokumentowane działanie i pomagają łagodzić objawy ZUM. Można stosować je jako uzupełnienie antybiotykoterapii, a w niektórych przypadkach mogą być one wdrażane przed antybiotykiem, przy jednoczesnym bacznym obserwowaniu stanu zdrowia pacjenta. W fitoterapii chorób układu moczowego wykorzystuje się szereg właściwości biologicznych surowców roślinnych i otrzymywanych z nich przetworów. Do tych najważniejszych działań w kontekście zakażeń układu moczowego zaliczyć można:
- Przeciwbakteryjne - hamuje rozwój i rozprzestrzenianie się bakterii i ogranicza ich przyczepność do ścianek dróg moczowych
- Przeciwzapalne - redukuje stany zapalne i uszkodzenia tkanek nabłonka dróg moczowych,
- Moczopędne - zwiększa objętość moczu, co pomaga wypłukać i eliminować patogeny z układu moczowego,
- Przeciwadhezyjne - ogranicza zdolność bakterii do przylegania do ścianek dróg moczowych, zmniejszając ryzyko infekcji.
Jakie zioła powinny znaleźć się w preparacie wspomagającym zdrowie dróg moczowych?
Liść brzozy, liść borówki brusznicy, naowocnia fasoli, korzeń pietruszki, ziele rumianku – zawarte w nich składniki aktywne działają przede wszystkim synergistycznie i wielokierunkowo dając szereg korzystnych efektów. Odkażają drogi moczowe, działają moczopędnie, antyadhezyjnie, przeciwzapalnie, antyoksydacyjnie i rozkurczająco. Wszystkie te ważne składniki, sprawdzają się pomocniczo już od pierwszych objawów zapalenia układu moczowego. Sięganie po ziołowe preparaty odpowiednio szybko w wielu przypadkach pozwala uniknąć antybiotykoterapii, a także stanowiącej współczesne wyzwanie terapeutyczne - antybiotykooporności.
Jak zapobiegać nawracającym zakażeniom układu moczowego – profilaktyka ZUM
Jakie zachowania warto podejmować mając na celu uniknięcie zachorowania na ZUM?
- Podaż zwiększonej ilości płynów, co ma na celu mechaniczne wypłukanie patogenów z dróg moczowych,
- Regularne opróżnianie pęcherza, ponieważ zalegający mocz sprzyja namnażaniu bakterii,
- Odpowiednia higiena okolic intymnych,
- Oddanie moczu zawsze po stosunku seksualnym,
- Unikanie obcisłych ubrań, wykonanych z nieoddychających materiałów.
Aby zapobiegać nawrotom zakażenia dróg moczowych, również warto sięgać po sprawdzone surowce roślinne i otrzymywane z nich przetwory. Znaczenie ma chociażby działanie antyadhezyjne, moczopędne, antyseptyczne oraz wspierające regenerację nabłonka urotelium uszkodzonego przez infekcję. Jakie zioła sprawdzą się w profilaktyce zakażeń układu moczowego? Są to chociażby rumianek, borówka brusznica i brzoza, które redukują poziom cytokin prozapalnych.
Urosept - na infekcje i kamicę drób moczowych
Podsumowanie
Leczenie zakażenia układu moczowego powinno opierać się na racjonalnym i zindywidualizowanym podejściu, łączącym terapię przyczynową z działaniami wspomagającymi. Antybiotyk nie zawsze jest jedynym wyjściem z sytuacji. Preparaty pochodzenia naturalnego, dzięki swoim właściwościom przeciwbakteryjnym, przeciwzapalnym i moczopędnym, stanowią cenne uzupełnienie terapii, szczególnie w łagodnych przypadkach oraz w profilaktyce nawrotów. Znaczenie mają również domowe sposoby na zapalenie pęcherza, tj. nawodnienie, czy odpowiednia higiena okolic intymnych. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów zawsze należy zgłosić się do lekarza.
Bibliografia:
- Krauze-Baranowska M.; Produkty lecznicze roślinne i ich znaczenie w chorobach dróg moczowych; Lekarz POZ 2025; 3: 159-173.
- Skrzypulec-Plinta V. i inni; Leczenie zakażeń układu moczowego; Metody Terapii sierpień-wrzesień 2023; s. 34-41.
- Radziszewski P. i inni; Wytyczne zespołu wielodyscyplinarnego w zakresie stosowania leku Urosept w infekcjach układu moczowego i kamicy; Medical Guidelines; kwiecień 2025; s: 1-16.