Jakie objawy wywołuje zapalenie pochwy i dlaczego w ogóle powstaje? Jak rozpoznać oraz odróżnić bakteryjne zapalenie pochwy od stanu zapalnego wywołanego innymi czynnikami? Metody leczenia kobiecych okolic intymnych

Infekcja pochwy to powszechna przypadłość ginekologiczna, która dotyka kobiety niemal w każdym wieku, szczególnie panie w okresie pełnej dojrzałości płciowej. Zaburzenie prawidłowej mikroflory oraz fizjologicznego, kwaśnego odczynu pochwy sprzyja rozwojowi zakażeń przez drobnoustroje chorobotwórcze – bakterie, grzyby, pasożyty – czemu towarzyszą nieprzyjemne dolegliwości, czyli przede wszystkim upławy, swędzenie, podrażnienie, pieczenie, a nawet ból. Jakie są przyczyny, a także objawy stanu zapalnego pochwy? Jak odróżnić  bakteryjne zakażenie pochwy od zakażenia wywołanego przez inne patogeny? Jak się uchronić przed trudnościami tego typu i kiedy zgłosić się po pomoc do specjalisty? Odpowiedzi na te pytania zostały zawarte w poniższym artykule.

Kluczowe punkty

• Nieprawidłowości zdrowotne w obrębie pochwy rozwijają się w wyniku zaburzenia naturalnej flory bakteryjnej, stosowania antybiotyków, zmian hormonalnych lub niedostatecznej higieny. Czynnikiem ryzyka jest również noszenie syntetycznej bielizny, która nie pozwala skórze oddychać, co sprzyja namnażaniu drobnoustrojów.
   
• Do najczęstszych symptomów należą świąd, szczypanie, upławy o zmienionej konsystencji, a także uczucie ogólnego dyskomfortu. Może pojawić się również opuchnięty srom, a także ból w podbrzuszu przypominający napięcie w okolicach brzucha. W niektórych przypadkach wargi sromowe zaczynają puchnąć, co dodatkowo nasila dolegliwości. Objawy i leczenie są ze sobą ściśle powiązane – dlatego tak ważna jest natychmiastowa reakcja i odpowiednia diagnoza.
   
• Leczenie zależy od typu infekcji – grzybiczej, bakteryjnej lub mieszanej. Często obejmuje stosowanie leków dopochwowych, globulek, żeli bądź preparatów doustnych. Probiotyki, mogą wspierać terapię, ale nie zastępują konsultacji lekarskiej. Aby ocenić stan pochwy, lekarz może zrobić rozmaz, wykonać cytologię i przeanalizować ewentualne zmiany na podstawie zdjęcia z badania.
   
• Aby zapobiec nawrotom infekcji, warto zadbać o regenerację błony śluzowej pochwy, utrzymując prawidłowe pH i wspierając naturalną barierę ochronną. Pomaga w tym odpowiednia higiena, unikanie drażniących kosmetyków i noszenie przewiewnej bielizny. Regularne wizyty u ginekologa, a także profilaktyczne badania pozwalają wykryć w porę pierwsze zmiany i skutecznie im przeciwdziałać.

Przyczyny zapalenia pochwy

W warunkach prawidłowych, w układzie rozrodczym kobiety utrzymuje się kwaśny odczyn pH pochwy, co związane jest z obecnością naturalnej flory bakteryjnej, w skład której wchodzą pałeczki kwasu mlekowego Lactobacillus. Wilgotność błony śluzowej utrzymuje wodnista wydzielina utworzona ze złuszczonego nabłonka pochwy oraz wydzieliny szyjki macicy. Nabłonek pochwy zawiera glikogen, rozkładany przez enzymy i dobre bakterie (zwłaszcza Lactobacillus) do kwasu mlekowego, co zapewnia niskie pH, tworząc środowisko nieprzyjazne dla patogenów. Do zaburzenia fizjologicznej równowagi w narządach rozrodczych kobiet może przyczynić się wiele czynników, wśród których najważniejsze to:

• Leki – szczególnie antybiotyki o szerokim spektrum, niszczące bakterie kwasu mlekowego, a co za tym idzie, generujące wzrost pH w pochwie, ułatwiając namnażanie się grzybów. Do leków, które usposabiają do rozwoju grzybicy polekowej, zaliczamy kortykosteroidy, leki immunosupresyjne oraz medykamenty wpływające na wytwarzanie estrogenów (np. hormonalna terapia zastępcza, doustne środki antykoncepcyjne, tamoksifen).
• Niewłaściwa higiena osobista miejsc intymnych – używanie przedmiotów należących do innych osób (ręczniki, gąbki), zbyt częste irygacje, które zaburzają fizjologiczną równowagę flory bakteryjnej pochwy, używanie środków myjących nieprzeznaczonych do pielęgnacji delikatnych okolic kobiecych, nieodpowiednia i nieoddychająca, sztuczna bielizna.
• Anatomia układu moczowo-płciowego kobiet – bliskie położenie pochwy w stosunku do ujścia cewki moczowej i odbytnicy, zwiększające ryzyko przeniesienia drobnoustrojów chorobotwórczych.
• Intensywny akt płciowy, kilku partnerów seksualnych.
• Stosowanie wewnątrzmacicznej wkładki antykoncepcyjnej.
• Zmiany zanikowe błony śluzowej pochwy u kobiet w okresie menopauzy.
• Korzystanie z basenu, publicznych toalet.

Rodzaje infekcji pochwy oraz ich objawy, pozwalające je od siebie odróżnić

Objawy zapalenia pochwy różnią się w zależności od rodzaju danego schorzenia, dlatego, aby je złagodzić tudzież całkowicie zlikwidować za pomocą konkretnych metod farmakologicznych, musisz najpierw wiedzieć, jakie jest źródło zaistniałych nieprawidłowości. Poniżej przedstawiliśmy podział infekcji intymnych, a także wskazaliśmy charakterystyczne dla danego rodzaju choroby symptomy:

• Bakteryjne zapalenie pochwy – to najczęściej występujący rodzaj zapalenia pochwy u aktywnych seksualnie kobiet. Bakteryjna waginoza objawia się całkowitym brakiem lub znacznym zmniejszeniem ilości bytujących w prawidłowym środowisku dróg rodnych pałeczek kwasu mlekowego oraz zwiększoną liczbą bakterii beztlenowych – gatunek, który najczęściej powoduje infekcję to Gardnerella Vaginalis. Do symptomów należą rzadkie, jednorodne, białawe tudzież kremowe upławy o intensywnym rybim zapachu, które nasilają się po stosunku seksualnym bądź podczas miesiączki. Wydzielinie z pochwy niekiedy towarzyszy ból (odczuwany szczególnie w czasie kontaktu seksualnego), obrzęk błony śluzowej, dyskomfort i pieczenie. Świąd pochwy może być obecny, ale nie jest on częsty. Zwykle początek bakteryjnego zapalenia pochwy ma mniej gwałtowny charakter. Szacuje się, że u około 50% pacjentek infekcja bakteryjna przebiega bezobjawowo.
• Drożdżakowe zapalenie pochwy i sromu – najczęściej powodowane przez naturalnie występujące grzyby Candida Albicans, rzadziej Candida Glabrata. Grzybica pochwy może występować w każdej grupie wiekowej w przeciwieństwie do infekcji bakteryjnej, która sporadycznie występuje u dziewczynek przed okresem dojrzewania. Cechą dominującą kandydozy jest ostry świąd pochwy. Na ogół towarzyszy mu bolesność warg sromowych i upławy. Są one bezzapachowe lub mają delikatny zapach, dla wielu pań niewyczuwalny. Zwykło opisywać się je jako gęstą, białą, serowatą wydzielinę. Objawy kandydozy zwykle zaczynają się nagle.
• Rzęsistkowica – to zakażenie wywoływane przez pierwotniaka rzęsistka pochwowego (Trichomonas Vaginalis), przenoszone drogą płciową. Objawy u kobiet obejmują zazwyczaj obfite, pieniste, zielonkawożółte upławy o nieprzyjemnym zapachu, czemu towarzyszy świąd pochwy. W przebiegu rzęsistkowicy niejednokrotnie pojawiają się także inne oznaki, np. plamienie z pochwy, dysuria (trudność w oddawaniu moczu) oraz parcie na mocz. Przypadłości tej nie należy lekceważyć, ponieważ może być przyczyną niepłodności tudzież powikłań ciążowych albo pooperacyjnych.
• Chlamydioza – to schorzenie bakteryjne przenoszone drogą płciową, powodowane przez Gram-ujemną bakterię tlenową Chlamydia Trachomatis. Około 90% przypadków ma bezobjawowy przebieg. Natomiast jeśli wystąpią symptomy chalmydiozy to zaliczamy do nich śluzowe bądź śluzowo-ropne upławy (ropne zapalenie pochwy), krwawienie naprzemienne z plamieniem międzymiesiączkowym lub po odbytym stosunku płciowym. Bardzo często zakażenie przedostaje się dalej na cewkę moczową.
• Zanikowe zapalenie pochwy (atrofia pochwy) – to przypadłość, której często towarzyszą dolegliwości odpowiadające grzybicy, zwłaszcza świąd i pieczenie, suchość pochwy, ból w czasie aktu seksualnego. Symptomy te nie są wynikiem toczącej się infekcji, lecz zaburzeń hormonalnych, zwłaszcza tych związanych z okresem okołomenopauzalnym (przyczyną jest niedobór hormonów płciowych – estrogenów). Zmiany zachodzące w środowisku pochwy w przebiegu atrofii sprzyjają jednak niestety namnażaniu się drobnoustrojów chorobotwórczych i rozwojowi zapalenia pochwy.

Jeżeli dostrzegasz u siebie choćby jeden z niepokojących objawów, najlepiej udaj się do ginekologa. Lekarz na podstawie przeprowadzonego badania zaproponuje indywidualne metody kuracji, które szybko doprowadzą Twoje ciało do zdrowia.

Leczenie zapalenia pochwy

Dobór sposobu leczenia stanu zapalnego pochwy uzależniony jest od jego przyczyny, a więc typu patogenów, które wywołały dolegliwość. Dzięki temu możliwe jest ustalenie najskuteczniejszej terapii oraz zapobieganie ewentualnym nawrotom choroby w przyszłości. Często samodzielne rozróżnienie choroby intymnej, a następnie podjęcie właściwej kuracji jest bardzo trudne, dlatego też warto udać się z problemem do specjalisty. Niekiedy sam wywiad ginekologiczny jest niewystarczający do postawienia odpowiedniej diagnozy. Wówczas niezbędne jest pobranie wymazu z pochwy celem wykonania posiewu, który określa jaki gatunek drobnoustroju odpowiedzialny jest za rozwój zapalenia narządów rozrodczych.

Podstawą leczenia bakteryjnego zapalenia pochwy jest metronidazol, stosowany doustnie lub miejscowo, albo klindamycyna (najczęściej w postaci kremu dopochwowego). Alternatywą do terapii metronidazolem jest tynidazol podawany doustnie. Ważny aspekt to przede wszystkim nieprzerywanie kuracji na własną rękę, nawet jeśli objawy ustąpią po kilku dniach oraz ścisłe przestrzeganie zaleceń lekarza.

W przypadku kandydozy dobór sposobu leczenia uzależniony jest natomiast od tego, czy zakażenie ma charakter sporadyczny, czy nawracający. Przy niepowikłanym drożdżakowym zapaleniu pochwy i sromu zwykle skuteczne jest już kilkudniowe miejscowe stosowanie leków przeciwgrzybicznych w postaci maści, kremu tudzież globulek z nystatyną, mikonazolem bądź klotrimazolem. Czasem konieczne jest również podanie doustnie flukonazolu w pojedynczej dawce. Nawracające postaci kandydozy wymagają natomiast dłuższego leczenia przeciwgrzybicznego, niekiedy nawet ewentualnej terapii podtrzymującej.

W eliminacji rzęsistkowicy konieczne jest zastosowanie metronidazolu doustnie. Co więcej, kuracji powinien zostać poddany także partner seksualny pacjentki. W terapii chlamydiozy lekarz dobiera odpowiednią antybiotykoterapię.

Po zakończeniu leczenia zaleca się również stosowanie probiotyków ginekologicznych, zawierających szczepy bakterii kwasu mlekowego, które sprzyjają odbudowie prawidłowej mikroflory pochwy. W naszej aptece internetowej dostępne są też bez recepty gotowe preparaty w postaci globulek, kremów, żeli, wspomagających usunięcie zapalenia pochwy, a przy tym kojących, łagodzących podrażnienie waginy i świąd oraz przywracających prawidłową równowagę środowiska kobiecych narządów płciowych.

Profilaktyka infekcji intymnych, czyli jak zapobiegać stanom zapalnym pochwy

Przestrzeganie prawidłowych zasad higieny osobistej jest fundamentem w profilaktyce schorzeń natury kobiecej. W codziennej pielęgnacji warto sięgać po delikatne, specjalistyczne płyny o odpowiednim pH, dedykowane miejscom intymnym lub używać jedynie wody i unikać stosowania zwykłego mydła tudzież żelu pod prysznic. Nie zaleca się nadmiernego wykonywania irygacji pochwy, aby nie zaburzać równowagi pH w pochwie. Dobrze jest też wybierać przewiewną, bawełnianą bieliznę oraz unikać sztucznych, nieoddychających tkanin. Podczas miesiączki wskazane jest używanie wkładek i podpasek, ograniczając tym samym stosowanie tamponów. Natomiast w czasie korzystania z toalety zaleca się podcierać od przodu do tyłu, aby wyeliminować ryzyko ewentualnego przeniesienia patogenów z rejonu odbytu w okolice pochwy. Istotna jest również właściwa higiena po odbytym stosunku (prysznic przed i po współżyciu, oddanie moczu).

Preparaty na infekcje pochwy

Podsumowanie

Zapalenie pochwy rozwija się na skutek zaburzenia naturalnej równowagi mikroflory w obrębie żeńskich dróg rodnych. Źródłem mogą być m.in. zakażenia bakteryjne, grzybicze lub wirusowe, stosowanie antybiotyków, zmiany hormonalne, niewłaściwa higiena bądź noszenie nieprzewiewnej bielizny. Do najczęstszych symptomów należą świąd, pieczenie, upławy o zmienionej konsystencji i zapachu, dyskomfort podczas oddawania moczu, a także ból w trakcie zbliżenia erotycznego.

Rozróżnienie bakteryjnego zapalenia pochwy od innych infekcji wymaga uwzględnienia charakterystycznych cech – w przypadku zakażenia bakteriami wydzielina bywa szarawa, wodnista i nieprzyjemnie pachnie. Grzybica natomiast objawia się białymi, serowatymi upławami, a przy tym intensywnym świądem. Skuteczna kuracja opiera się na właściwej diagnozie i dopasowanej terapii, obejmującej preparaty dopochwowe, leki doustne tudzież inne środki łagodzące oznaki.

Profilaktyka kobiecych trudności zakłada dbałość o higienę rejonów intymnych, unikanie drażniących kosmetyków, noszenie przewiewnej, bawełnianej bielizny i wspieranie naturalnej flory bakteryjnej, np. poprzez stosowanie probiotyków. Regularne wizyty u ginekologa pozwalają na szybkie wykrycie, a tym samym opanowanie zapalenia, zanim przerodzi się ono w przewlekły problem.

Bibliografia

1. Grzegorz Jakiel, Ginekologia i położnictwo. Kompendium, PZWL, 2020.
2. Tomasz Rechberger, Choroby żeńskich narządów płciowych, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2017.
3. Barbara Jarząbek-Bielecka, Ginekologia wieku rozwojowego, Termedia, 2015.
4. Jolanta Słowikowska-Hilczer, Hormonalna regulacja zdrowia kobiety, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2019.
5. Violetta Skrzypulec-Plinta (red.), Zdrowie kobiety. Teoria i praktyka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2022.