Test HPV HR – przełom w profilaktyce raka szyjki macicy

Test HPV HR to badanie przesiewowe, które może wykryć zakażenie onkogennymi typami wirusa u podstawy zmian nowotworowych. Koniecznie dowiedz się czym naprawdę jest test HPV HR i kiedy warto go wykonać. Nasz ekspert wyjaśnia również w jakim celu wykonuje się test, jak wygląda proces badania, co oznacza wynik, kto jest jego odbiorcą oraz jak ważna jest profilaktyka związana z wirusem HPV.

Kluczowe punkty

• Test HPV HR to nowoczesne badanie molekularne. Badanie wykrywa obecność materiału genetycznego wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV) typu wysokiego ryzyka onkologicznego (HR). Jest dokładniejsze niż klasyczna cytologia, ponieważ pozwala zidentyfikować zakażenie zanim pojawią się jakiekolwiek zmiany komórkowe.
• Celem testu HPV HR jest wczesne wykrycie zakażenia. Test umożliwia identyfikację kobiet zagrożonych rozwojem zmian przedrakowych i raka szyjki macicy, co pozwala wdrożyć działania profilaktyczne na wczesnym etapie. W Polsce jest on częścią Ogólnopolskiego Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy finansowanego przez NFZ.
• Badanie jest proste, bezbolesne i szeroko dostępne. Test HPV HR można wykonać w poradniach ginekologicznych, przychodniach POZ, laboratoriach diagnostycznych współpracujących z NFZ oraz w placówkach prywatnych. Materiał do badania pobiera się w trakcie krótkiej wizyty ginekologicznej, często z tej samej próbki co cytologię.
• Profilaktyka HPV to połączenie testu i szczepienia. Połączenie szczepień przeciwko HPV oraz regularnych testów HPV HR to najskuteczniejszy sposób zapobiegania rakowi szyjki macicy. Szczepienia chronią przed zakażeniem, a test pozwala wcześnie wykryć ewentualną infekcję.

Czym jest wirus HPV?

Wirus HPV to grupa wirusów brodawczaka ludzkiego, znanych jest ponad 200 typów, z których część zalicza się do grupy wysokiego ryzyka (HR), a część do niskiego ryzyka. Typy wysokiego ryzyka (m.in. HPV 16 i HPV 18) odpowiadają za znaczną większość przypadków raka szyjki macicy. Zakażenie HPV przenoszone jest przede wszystkim drogą płciową i często przebiega bezobjawowo, co sprawia, że profilaktyczne badania są najważniejsze dla wykrycia ewentualnego wirusa. 

Czym jest test HPV HR?

Test HPV HR (ang. Human Papillomavirus High Risk) to nowoczesne badanie molekularne, które służy do wykrywania obecności materiału genetycznego (DNA lub RNA) wirusa brodawczaka ludzkiego typu wysokiego ryzyka onkologicznego w komórkach pobranych z szyjki macicy. W przeciwieństwie do tradycyjnej cytologii, która ocenia wygląd i budowę komórek pod mikroskopem, test HPV HR identyfikuje przyczynę potencjalnych zmian, czyli obecność samego wirusa. 

Dzięki temu możliwe jest wykrycie zakażenia jeszcze zanim dojdzie do jakichkolwiek nieprawidłowości w komórkach nabłonka szyjki macicy. W praktyce test HPV HR stanowi jedno z najbardziej precyzyjnych narzędzi diagnostycznych w profilaktyce raka szyjki macicy. Jego czułość (czyli zdolność wykrywania zakażenia) jest znacznie wyższa niż w przypadku cytologii, dlatego coraz częściej stosuje się go jako badanie pierwszego wyboru w programach przesiewowych. 

Test może wykryć nawet minimalne ilości materiału genetycznego wirusa, co pozwala na wczesne podjęcie działań profilaktycznych lub obserwację pacjentki zanim dojdzie do rozwoju zmian przedrakowych.

W jakim celu wykonuje się test HPV HR?

Głównym celem wykonania testu HPV HR jest wczesne wykrycie zakażenia onkogennymi typami wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV), które mogą prowadzić do rozwoju zmian przedrakowych, a następnie raka, przede wszystkim raka szyjki macicy. Zakażenie wirusem HPV jest głównym czynnikiem etiologicznym tego nowotworu. 

Szacuje się, że ponad 99% przypadków raka szyjki macicy jest związanych z obecnością wysokoonkogennych typów wirusa, najczęściej HPV 16 i 18. Wykrycie zakażenia na etapie bezobjawowym pozwala na wdrożenie odpowiednich działań profilaktycznych i obserwacyjnych, zanim dojdzie do nieodwracalnych zmian w komórkach nabłonka.

Test HPV HR pełni zatem funkcję badania przesiewowego (skriningowego), a jego zadaniem jest identyfikacja kobiet znajdujących się w grupie zwiększonego ryzyka rozwoju raka szyjki macicy. W przeciwieństwie do klasycznej cytologii, która wykrywa już istniejące zmiany komórkowe, test HPV HR umożliwia rozpoznanie przyczyny tych zmian, czyli samego zakażenia wirusem, na długo przed wystąpieniem nieprawidłowości cytologicznych. 

W Polsce test HPV HR został oficjalnie włączony do Ogólnopolskiego Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy, finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia, jako podstawowa metoda przesiewowa zastępująca klasyczną cytologię w wielu przypadkach. Decyzja ta była wynikiem licznych badań, które wykazały, że test HPV HR charakteryzuje się wyższą czułością diagnostyczną, potrafi wykryć aż o 30–40% więcej przypadków zakażeń mogących prowadzić do zmian przedrakowych w porównaniu z samą cytologią.

Szczepienie na HPV – czy naprawdę chroni przed nowotworami?

Kto powinien wykonać test HPV HR?

Test HPV HR to badanie dedykowane przede wszystkim kobietom, które chcą świadomie zadbać o profilaktykę raka szyjki macicy. W Polsce objęte nim są pacjentki spełniające kryteria Ogólnopolskiego Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy, finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Badanie to jest nieinwazyjne, bezpieczne i zalecane przez najważniejsze instytucje zdrowia publicznego jako skuteczny sposób wczesnego wykrywania zakażeń onkogennymi typami wirusa HPV.

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi:

• Kobiety w wieku 25–64 lat – stanowią główną grupę objętą programem badań przesiewowych w kierunku raka szyjki macicy. W tym przedziale wiekowym ryzyko zakażenia HPV jest największe, a regularna profilaktyka znacząco zmniejsza ryzyko rozwoju choroby.
   
• Kobiety aktywne seksualnie, szczególnie te, które mają lub miały więcej niż jednego partnera, ponieważ ryzyko zakażenia HPV rośnie wraz z liczbą kontaktów seksualnych.
   
• Pacjentki z nieprawidłowym wynikiem cytologii – test HPV HR może być wykonany jako badanie uzupełniające, pomagające ustalić, czy przyczyną zmian komórkowych jest zakażenie typami wysokiego ryzyka.
   
• Kobiety po leczeniu zmian przedrakowych lub nowotworowych szyjki macicy – test służy wtedy monitorowaniu skuteczności terapii oraz wczesnemu wykryciu ewentualnego nawrotu zakażenia.
   
• Pacjentki z obniżoną odpornością (np. po przeszczepach, z chorobami autoimmunologicznymi, zakażeniem HIV), są bardziej narażone na utrzymywanie się zakażenia HPV i jego progresję.
   
• Kobiety, u których partner był zakażony wirusem HPV lub u których podejrzewa się infekcję przenoszoną drogą płciową – w takich przypadkach test pozwala na szybką ocenę ryzyka i ewentualne wdrożenie obserwacji.
   
• Kobiety, które chcą skontrolować swój stan zdrowia profilaktycznie, również poza programem NFZ – badanie można wykonać odpłatnie w wielu laboratoriach prywatnych.

Warto pamiętać, że decyzję o wykonaniu testu HPV HR najczęściej podejmuje lekarz ginekolog lub położna w ramach programu profilaktycznego, ale pacjentka może także zgłosić chęć wykonania badania z własnej inicjatywy. Regularne badania są szczególnie ważne dla kobiet, które nie były wcześniej szczepione przeciwko HPV, gdyż to właśnie one mają większe ryzyko zakażenia wirusem wysokiego ryzyka onkologicznego.

Gdzie wykonuje się test HPV HR?

Test HPV HR można wykonać w wielu placówkach medycznych, zarówno w ramach programu profilaktycznego finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), jak i prywatnie. Badanie to jest szeroko dostępne w całej Polsce, a jego wykonanie nie wymaga hospitalizacji ani specjalnych przygotowań poza krótkimi zaleceniami dotyczącymi wizyty ginekologicznej.

Zgodnie z aktualnymi zasadami programu profilaktyki raka szyjki macicy, test HPV HR można wykonać w następujących miejscach:

• Poradnie ginekologiczno-położnicze – większość poradni w ramach NFZ oferuje pobranie materiału do testu HPV HR podczas standardowej wizyty profilaktycznej lub kontrolnej.
   
• Przychodnie podstawowej opieki zdrowotnej (POZ) – wybrane ośrodki posiadające kontrakt z NFZ umożliwiają kobietom wykonanie badania w ramach programu przesiewowego bez skierowania, co zwiększa dostępność testu w mniejszych miejscowościach.
   
• Laboratoria diagnostyczne współpracujące z NFZ – to właśnie tam wykonywana jest analiza materiału pobranego w gabinecie ginekologicznym. Laboratoria te muszą spełniać odpowiednie standardy jakości i posiadać certyfikaty potwierdzające wiarygodność wyników.
   
• Placówki prywatne i centra medyczne – kobiety mogą również wykonać test HPV HR odpłatnie, bez skierowania, w prywatnych laboratoriach diagnostycznych lub klinikach ginekologicznych. W wielu z nich istnieje możliwość wykonania testu równocześnie z cytologią płynną (LBC).
   
• Mobilne punkty profilaktyczne i programy lokalne – w niektórych miastach organizowane są akcje zdrowotne finansowane przez samorządy, w ramach których można bezpłatnie wykonać test HPV HR w specjalnie przygotowanych punktach.

Samo badanie przebiega w sposób prosty i szybki:

• Materiał pobierany jest z szyjki macicy – lekarz lub położna pobiera próbkę komórek za pomocą specjalnej szczoteczki podczas krótkiego badania ginekologicznego.
   
• Próbka umieszczana jest w pojemniku z płynnym podłożem transportowym (tzw. cytologia na podłożu płynnym – LBC), które umożliwia wykonanie dwóch badań z jednej próbki: testu HPV HR oraz cytologii.
   
• Materiał trafia do laboratorium diagnostycznego, gdzie analizowany jest pod kątem obecności DNA lub RNA wirusa HPV typów wysokiego ryzyka onkologicznego.

W przypadku wykonywania testu w ramach NFZ nie jest wymagane skierowanie, wystarczy zgłosić się do jednej z placówek uczestniczących w Programie Profilaktyki Raka Szyjki Macicy. Lista aktualnych ośrodków dostępna jest na stronie pacjent.gov.pl oraz w lokalnych oddziałach NFZ.

Co oznacza pozytywny wynik testu HPV HR?

Dodatni wynik testu HPV HR oznacza wykrycie wirusa typu wysokiego ryzyka w materiale pobranym od pacjentki. To nie oznacza od razu raka, ale zwiększone ryzyko wystąpienia zmian przedrakowych lub raka w przyszłości. Badanie to daje sygnał do dalszej diagnostyki, zwykle wykonania cytologii na podłożu płynnym (LBC) lub uzupełniającej kolposkopii. Jeżeli wynik testu jest dodatni, lecz cytologia prawidłowa, wówczas zalecana jest obserwacja i kontrola po określonym okresie (np. 12 miesięcy), zgodnie z nowym schematem programu. 

Jak często trzeba powtarzać test HPV HR?

Schemat badania przesiewowego w Polsce przewiduje, że przy wyniku ujemnym testu HPV HR kolejne badanie może być wykonane po 3 do 5 latach. W praktyce, przy braku zakażenia lub zmian, odstęp między badaniami może wynosić 5 lat, co wynika z rewizji programów i nowych rekomendacji. W sytuacji dodatniego wyniku testu lub nieprawidłowej cytologii częstotliwość wykonania kolejnych badań jest odpowiednio zwiększona, zależnie od zaleceń lekarza.

Jak przygotować się do badania cytologii i testu HPV HR?

Przygotowanie do badania cytologii i testu HPV HR jest bardzo proste, ale ma ogromne znaczenie dla wiarygodności wyniku. Właściwe przygotowanie pozwala uniknąć błędów wynikających z obecności czynników, które mogą zakłócić ocenę materiału pobranego z szyjki macicy. Oto najważniejsze zasady, o których warto pamiętać przed wizytą:

• Unikaj wykonywania badania podczas miesiączki – krew menstruacyjna może utrudnić ocenę próbki i wpłynąć na dokładność wyniku. Najlepiej wykonać test kilka dni po zakończeniu krwawienia.
   
• Zrezygnuj ze współżycia seksualnego na 24–48 godzin przed badaniem – obecność nasienia, środków plemnikobójczych lub naturalnych wydzielin może zaburzyć analizę pobranego materiału.
   
• Nie stosuj leków dopochwowych, globulek, żeli ani maści przez co najmniej 48 godzin przed badaniem, chyba że lekarz zaleci inaczej. Substancje zawarte w tych preparatach mogą maskować obecność komórek lub materiału wirusa.
   
• Nie wykonuj irygacji (płukania pochwy) w dniu poprzedzającym badanie – może to spowodować usunięcie komórek, które są potrzebne do prawidłowej oceny próbki.
   
• Odłóż badanie, jeśli masz objawy infekcji intymnej (np. upławy, świąd, pieczenie, zaczerwienienie) – stan zapalny może utrudnić pobranie materiału i wpłynąć na wynik. Badanie najlepiej wykonać po zakończeniu leczenia infekcji.
   
• Zadbaj o higienę, ale bez przesady – w dniu badania wystarczy standardowa toaleta zewnętrznych narządów płciowych, bez używania środków antyseptycznych lub irygacji.
   
• Poinformuj personel o stosowanych lekach, przebytych zabiegach i aktualnym etapie cyklu – te informacje mogą być istotne przy interpretacji wyniku.
   
• Wybierz odpowiedni moment cyklu – choć test HPV HR można wykonać w dowolnym dniu (poza okresem menstruacji), optymalny czas to pierwsza połowa cyklu, kiedy nabłonek szyjki macicy jest najlepiej widoczny i niepodatny na zmiany hormonalne.
   
• Zgłoś się na badanie zrelaksowana i spokojna – procedura jest krótka, bezbolesna i trwa zaledwie kilka minut.

Warto również zapytać w danej poradni lub laboratorium, czy z jednej próbki będzie wykonywana zarówno cytologia, jak i test HPV HR, pozwoli to uniknąć powtarzania wizyty.

Znaczenie szczepień przeciwko HPV

Szczepienia przeciwko HPV stanowią kluczowy element pierwotnej profilaktyki, mają na celu zapobieganie zakażeniom wirusami HPV, które najczęściej prowadzą do zmian przedrakowych i raka szyjki macicy oraz innych nowotworów związanych z HPV. W Polsce program szczepień obejmuje dziewczynki i chłopców w wieku 9–14 lat. Połączenie szczepień oraz badań przesiewowych, takich jak test HPV HR, daje kompleksową ochronę, zarówno pierwotną (zapobieganie zakażeniu), jak i wtórną (wykrywanie zmian na wczesnym etapie).

Produkty do higieny intymnej

Wykonuj test HPV i dbaj o swoje zdrowie

Test HPV HR to nowoczesne i skuteczne narzędzie profilaktyki przeciwnowotworowej, które coraz bardziej zyskuje na znaczeniu w programach zdrowotnych. Dzięki niemu możliwe jest wykrycie zakażeń wirusem HPV wysokiego ryzyka na wczesnym etapie, a co za tym idzie poprawa skuteczności działań profilaktycznych. Zachęcamy Cię do regularnych badań, dbania o zdrowie oraz do odwiedzenia innych naszych artykułów, w których znajdziesz szczegółowe informacje o cytologii, kolposkopii, szczepieniach i nowoczesnych metodach diagnostyki. Równocześnie przygotowaliśmy dla Ciebie polecany zestaw produktów profilaktycznych, zapoznaj się z ofertą i zadbaj o siebie kompleksowo.

Bibliografia

1. Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych https://legislacja.rcl.gov.pl/docs//516/12393606/13106566/13106567/dokument701293.pdf Dostęp: 03.11.2025 
2. Seyed Ehsan Hosseini, Ariz Lahimi, Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV), Wydawnictwo Nasza Wiedza, 2020
3. Test HPV DNA (HR) na obecność wirusa brodawczaka ludzkiego, https://www.zwrotnikraka.pl/test-hpv-dna/ Dostęp 03.11.2025
4. Załącznik do projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia zmieniającego rozporządzenie w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu programów zdrowotnych https://legislacja.rcl.gov.pl/docs//516/12393606/13106566/13106567/dokument701295.pdf Dostęp: 03.11.2025