Krzywica to choroba wieku dziecięcego, którą należy bezwzględnie leczyć, ponieważ zlekceważona może mieć poważne konsekwencje zdrowotne, a jej zaniedbanie powoduje problemy u osób dorosłych. Obecnie coraz rzadziej dochodzi do zachorowań wśród dzieci ze względu na prostą, a zarazem skuteczną prewencję tej przypadłości. Poznaj przyczyny i sposoby zapobiegania tej chorobie. Dowiedz się także, jak poznać i leczyć ją u dzieci i niemowląt.
Kluczowe punkty
- Przyczyny – główną rolę odgrywa niedobór witaminy D. U najmłodszych to choroba niedoborowa, która wynika przede wszystkim z braku witaminy D. Odpowiada ona za prawidłową mineralizację kości (zwłaszcza w obrębie nasad kości). Jej niedobór skutkuje zaburzeniami gospodarki wapniowo-fosforanowej, co prowadzi do deformacji układu kostnego i osłabienia struktury kości. Przyczyny i objawy są uciążliwe dlatego łatwo zdiagnozować problem.
- Objawy – schorzenie może objawiać się niespecyficznymi symptomami, ale także wyraźnymi zmianami w kośćcu, m.in.: deformacją nóg (koślawość, szpotawość), zniekształceniem klatki piersiowej, czy rozmiękaniem czaszki. Objawy zależą od wieku i stopnia niedoboru.
- Leczenie i zapobieganie – to przypadłość uleczalna, opiera się na uzupełnianiu niedoboru witaminy D i wapnia. Dziecku należy suplementować te substancje w odpowiednich dawkach. Dzięki szybkiej diagnozie i terapii krzywica niedoborowa jest wyleczalna, a rozwój deformacji można skutecznie zatrzymać.
- Prewencja – to nie tylko podawanie składników odżywczych i minerałów, ale też odpowiednia dieta i ekspozycja na słońce. Kąpiele słoneczne wspomagają syntezę skórną witaminy D, co skutecznie wspiera mineralizację kości i zapobiega rozwojowi choroby.
Co jest przyczyną krzywicy u dzieci? Krzywica u dzieci i niemowląt, a niedobór witaminy D
Krzywica jest chorobą wieku dziecięcego, która dotyka głównie najmłodszych, a szczególnie niemowlaki oraz bobasy urodzone przedwcześnie, u których ryzyko zaburzeń mineralizacji w kościach jest wyższe. Jedną z najczęstszych przyczyn krzywicy jest problem niedoboru, której rozwój wiąże się z brakiem odpowiedniej ilości witaminy D, niezbędnej do prawidłowego wchłaniania wapnia i fosforu. Bardzo ważne jest wczesne poznanie objawów niedoboru tego składnika u maluchów oraz stosowanie prewencji.
Witamina D reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową, wspierając mineralizację kości i prawidłowy rozwój dzieci. Jej niedobór prowadzi do zmniejszonego wchłaniania wapnia w przewodzie pokarmowym. W odpowiedzi organizm zwiększa wydzielanie parathormonu, który mobilizuje wapń z kości, aby wyrównać jego poziom we krwi. Jednocześnie zwiększa się wchłanianie wapnia w jelitach oraz zmniejsza jego wydalanie z moczem przez nerki. Z czasem jednak mechanizmy kompensacyjne przestają być wystarczające, co skutkuje utrzymującą się hipokalcemią. Zwiększony obrót kostny można zaobserwować w badaniach biochemicznych.
Objawy krzywicy u dzieci. Skutki przypadłości
Objawy dzieli się na dwie grupy: niespecyficzne oraz ze strony układu kostnego. Te pierwsze występują najczęściej w pierwszej fazie schorzenia, kiedy niedobór witaminy D występuje od niedawna. Z biegiem czasu do symptomów niespecyficznych dołączają symptomy ze strony kośćca, które są dużo groźniejsze, ponieważ prowadzą do deformacji szkieletu. Należą do nich zwłaszcza:
- zniekształcenia kości kończyn dolnych (koślawość, szpotawość),
- zniekształcenie kręgosłupa (skoliozy, garb w okolicy lędźwiowej),
- poszerzenie nadgarstków i stawów skokowych (bransolety krzywicze),
- zniekształcenie klatki piersiowej (klatka piersiowa dzwonowata),
- rozmiękanie potylicy,
- pogrubienie połączeń chrzęstno-kostnych żeber (różaniec krzywiczy),
- powiększenie ciemiączek i wydłużonych czas ich zrastania,
- rozmiękanie kości czaszki,
- wydatne guzy czołowe,
- opóźnione wyrzynanie zębów,
- ból kości.
Diagnostyka krzywicy. Jak rozpoznać chorobę?
Zaobserwowanie u najmłodszych symptomów wskazujących na tę dolegliwość powinno skłonić do wizyty u pediatry. Wstępną diagnozę specjalista może postawić już na podstawie wywiadu i badania przedmiotowego, w którym to widoczne są charakterystyczne dla krzywicy nieprawidłowości. Dla potwierdzenia podejrzeń lekarz kieruje małego pacjenta na analizę z surowicy i moczu. Dodatkowo w diagnostyce wykonuje się zdjęcie RTG kości długich, najczęściej okolicy nadgarstka. Na tej podstawie pediatra może postawić jednoznaczną diagnozę i wdrożyć odpowiednie postępowanie terapeutyczne.
Jak zapobiegać krzywicy u dzieci? Przyczyny, objawy i leczenie choroby
Krzywica u dzieci – leczenie krzywicy
Ten stan chorobowy bezwzględnie wymaga interwencji medycznej, ponieważ zlekceważony ma negatywny wpływ na zdrowie pociechy. Odpowiednio dobrana terapia hamuje dalszy rozwój dolegliwości i przeciwdziała powstawaniu zniekształceń szkieletu, jednocześnie umożliwia prawidłowy rozwój fizyczny. Procedura lecznicza sprowadza się przede wszystkim do uzupełniania niedoborów wit. D. Konieczne jest regularne podawanie preparatu z tym składnikiem odżywczym w ściśle określonych przez lekarza dawkach.
W aptekach dostępna jest wit. D w kroplach i tabletkach, a także witamina D dla niemowląt w aerozolu. Duży wybór produktów pozwala dobrać odpowiedni medykament dostosowany do potrzeb dziecka. Pamiętajmy, że ta substancja odżywcza należy do grupy substancji odżywczych rozpuszczalnych w tłuszczach, dlatego powinna być przyjmowana w ich towarzystwie celem najlepszego rozpuszczenia. W przebiegu schorzenia problem może stanowić również niedobór wapnia. Jeśli zostanie on potwierdzony badaniami, konieczne jest uzupełnienie diety w produkty zawierające ten pierwiastek lub odpowiednią suplementację. Warto zaznaczyć, że terapia u dziecka to długotrwały proces, jednak dający bardzo dobre efekty.
Jakie mogą być powikłania krzywicy?
Krzywica ma duży wpływ na zdrowie młodzieży i dzieci już od okresu niemowlęcego, a jej skutki utrzymują się w wieku dorosłym. Wśród możliwych powikłań u dzieci wymienia się:
- ból kości i osłabienie mięśni,
- zniekształcenie kończyn i miednicy,
- zaburzenia rozwoju fizycznego,
- zaburzenia rozwojowe zębów,
- tężyczka hipokalcemiczna,
- kardiomiopatia hipokalcemiczna.
Właśnie z uwagi na poważne konsekwencje zdrowotne krzywica wymaga leczenia. Jest przypadłością, której rozwój można skutecznie zahamować, uzupełniając dawki witaminy D w organizmie dziecka. Trzeba dodatkowo dbać o odpowiednią dietę i ściśle przestrzegać zaleceń lekarza. Ważne jest też, by nie lekceważyć pierwszych objawów choroby, tylko niezwłocznie udać się do lekarza i rozpocząć leczenie.
Profilaktyka krzywicy u dzieci
Przeciwdziałanie krzywicy obejmuje przede wszystkim dbanie o odpowiednią podaż witaminy D. Jej źródłem jest nie tylko dieta, ale też synteza skórna. Dlatego dziecko musi często bawić się na słońcu, szczególnie w okresie wiosenno-letnim, wystawiając na działanie promieni słonecznych podudzia i przedramiona bez kremów z filtrem. Kąpiel słoneczna powinna trwać co najmniej 15 minut dziennie. Niekiedy pojawia się konieczność suplementacji. Wtedy warto sięgnąć po suplementy diety z witaminą D, które pozwalają uzupełnić poziom tego składnika w organizmie dziecka i zapobiec rozwojowi krzywicy.
Suplementy diety z witaminą D dla dzieci
Podsumowanie
Krzywica to choroba wieku dziecięcego, najczęściej spowodowana niedoborem witaminy D. Prowadzi do zaburzeń mineralizacji kości i może skutkować trwałymi zniekształceniami. Objawy krzywicy u dzieci bywają początkowo niespecyficzne, dlatego wczesna diagnoza i leczenie – zwłaszcza u niemowląt – mają kluczowe znaczenie. Podstawą terapii jest suplementacja witaminy D, która przynosi najlepsze efekty. Skuteczna profilaktyka krzywicy opiera się na codziennej dawce witaminy D, zbilansowanej diecie oraz ekspozycji na słońce, co wspiera zdrowy rozwój dziecka.
Bibliografia
- Jarosz, M., Rychlik, E., Stoś, K., Charzewska, J. (red.). Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie. Warszawa: Instytut Żywności i Żywienia, 2020.
- Woynarowska, B. (red.). Profilaktyka krzywicy i niedoboru witaminy D u dzieci i młodzieży w Polsce – zalecenia ekspertów. Medycyna Praktyczna – Pediatria, 2018.
- Płudowski, P., et al. Zalecenia dotyczące profilaktyki i leczenia niedoboru witaminy D w Polsce – 2018. Endokrynologia Polska, 69(4), 328–347.
- Krawczyński, M. Pediatria – podręcznik dla studentów i lekarzy. Warszawa: PZWL, 2017.
- Weker, H., Barańska, M. Żywienie niemowląt i małych dzieci – zasady i zalecenia. Warszawa: Instytut Matki i Dziecka, 2019.