Choroba hemoroidalna to najczęściej występująca choroba proktologiczna. Zaliczana jest do schorzeń cywilizacyjnych. Dotyka zarówno mężczyzn, jak i kobiety, szczególnie w wieku powyżej 50 lat, choć nie jest rzadkością również w młodszych grupach wiekowych. Jakie są przyczyny i objawy choroby hemoroidalnej? Jak ją rozpoznać? Jakie są skuteczne metody leczenia choroby hemoroidalnej? O tym przeczytacie w poniższym wpisie.
Kluczowe punkty
- Choroba hemoroidalna to powszechny problem zdrowotny, który może znacząco obniżać komfort życia. Wczesne rozpoznanie objawów pozwala szybciej wdrożyć skuteczne leczenie.
- Przyczyny choroby obejmują m.in. siedzący tryb życia, zaparcia oraz dietę ubogą w błonnik. Na rozwój schorzenia wpływają również czynniki hormonalne i genetyczne.
- Leczenie hemoroidów zależy od stopnia zaawansowania choroby i może obejmować terapię zachowawczą, farmakologiczną oraz zabiegi małoinwazyjne. Nowoczesne metody, takie jak hemoroidopeksja metodą Longo, zwiększają skuteczność terapii i skracają czas rekonwalescencji.
- Odpowiednia dieta, nawodnienie i aktywność fizyczna odgrywają istotną rolę w profilaktyce nawrotów. Świadome zmiany stylu życia wspierają trwałe efekty leczenia.
Co to są hemoroidy? Czym różnią się od choroby hemoroidalnej?
Na samym początku wyjaśnijmy różnicę pomiędzy hemoroidami a chorobą hemoroidalną. Oba terminy często są błędnie stosowane zamiennie. Hemoroidy, zwane również guzkami krwawniczymi, to prawidłowe struktury anatomiczne. Są to sploty tętniczo-żylne, które występują w kanale odbytu. W ich budowie wyróżnia się część naczyniową oraz nienaczyniową. Funkcja hemoroidów polega na wspomaganiu uszczelniania odbytu oraz trzymaniu gazów.
Najnowsze badania wskazują, że kluczową rolę w rozwoju choroby hemoroidalnej odgrywają nie tylko zmiany naczyniowe, ale również osłabienie struktur podporowych (więzadeł i tkanki łącznej) stabilizujących guzki krwawnicze. Zjawisko to określane jest jako teoria przesunięcia śluzówki odbytu (sliding anal canal theory).
Choroba hemoroidalna to stan patofizjologiczny, który charakteryzuje się powiększeniem guzków krwawniczych. Wśród głównych objawów wymienia się wypadanie hemoroidów, krwawienia. W zależności od stopnia nasilenia schorzenia wyróżnia się cztery stopnie ciężkości (wg klasyfikacji Golighera):
I stopień – hemoroidy są powiększone, lecz nie wypadają;
II stopień – hemoroidy wypadają podczas defekacji i samoistnie się cofają;
III stopień – hemoroidy wypadają podczas defekacji i nie cofają się samoistnie;
IV stopień – hemoroidy wypadają, nie cofają się samoistnie, występuje duże krwawienie oraz ból.
Współczesne badania podkreślają również rolę przewlekłego stanu zapalnego oraz zaburzeń mikrokrążenia w progresji choroby hemoroidalnej, co otwiera nowe możliwości terapeutyczne – m.in. w zakresie leczenia farmakologicznego i małoinwazyjnego.
Choroba hemoroidalna jest zaliczana do schorzeń cywilizacyjnych. Siedzący tryb życia, niska aktywność fizyczna czy też dieta oparta na produktach przetworzonych i ubogich w błonnik, to tylko niektóre czynniki sprzyjające schorzeniu. Aktualne dane epidemiologiczne potwierdzają, że wzrost częstości występowania choroby koreluje z rosnącą liczbą osób pracujących w trybie siedzącym oraz z zaburzeniami rytmu wypróżnień, w tym zaparciami czynnościowymi.
Objawy choroby hemoroidalnej
Do typowych symptomów choroby hemoroidalnej należą:
-wypadanie hemoroidów poza odbyt;
- krwawienia z odbytu;
- świąd i pieczenie w okolicy odbytu.
Warto zaznaczyć, że ból nie jest głównym objawem choroby hemoroidalnej. Występuję w przypadku, gdy dojdzie do powstania zakrzepu w guzku krwawniczym lub w zewnętrznym splocie odbytniczym.
Hemoroidy wewnętrzne mogą powodować krwawienia z odbytu. Często dochodzi do tego podczas defekacji się lub tuż po niej. Na oddanym stolcu można również zaobserwować charaktertystyczny śluz. Hemoroidy zewnętrzne są natomiast związane z uczuciem pieczenia oraz świądu w okolicy odbytu. Może występować także nietrzymanie stolca. Rzadko pojawiają się dolegliwości bólowe.
Rozpoznanie choroby hemoroidalnej
Podstawą diagnostyki choroby hemoroidalnej jest badanie proktologiczne przeprowadzone przez lekarza. Lekarz bada pacjenta palcem przez odbyt. Hemoroidy zewnętrzne są zwykle widoczne, natomiast wewnętrzne wyczuwalne podczas badania. W celu dokładniejszej oceny hemoroidów wewnętrznych przeprowadza się dodatkowe badanie wziernikiem – anoskopem lub rektoskopię. Podczas diagnostyki choroby hemoroidalnej należy wykluczyć raka jelita grubego. W tym celu zaleca się przeprowadzenie kolonoskopii. Jest to badanie, które w dokładny sposób pozwala ocenić wnętrze jelit. Polega na wprowadzeniu endoskopu do jelita grubego i ocenie obrazu wnętrza jelita.
Terapie farmakologiczne
Leczenie choroby hemoroidalnej zależy od stopnia zaawansowania powstałych zmian. Należy również wziąć pod uwagę wiek pacjenta. W przypadku, gdy objawy nie są nasilone wdraża się leczenie zachowawcze. W tym celu stosuje się leki, które poprawiają napięcie żylne oraz działają ochronnie na naczynia. Wśród składników aktywnych wymienia się takie substancje jak hesperydynę, diosminę, wyciąg z ruszczyka. Wymienione substancje zmniejszą także rozszerzalność żył oraz zastój żylny, a także przepuszczalność naczyń włosowatych. Są dostępne w postaci tabletek. Ich działanie wymaga systematycznego i długotrwałego przyjmowania. W ramach leczenia zachowawczego stosuje się również produkty lecznicze o działaniu miejscowym – przeciwzapalnym, przeciwbólowym oraz ochronnym. Zawierają one w swoim składzie takie substancje jak kwas hialuronowy, tlenek cynku, hydrokortyzon czy też lidokainę. W przypadku hemoroidów zewnętrznych zaleca się stosowanie leków miejscowych w postaci maści, wewnętrznych – czopków, by zapewnić maksymalną skuteczność działania produktów leczniczych.
Nowoczesne metody leczenia choroby hemoroidalnej
Postęp w proktologii sprawił, że leczenie choroby hemoroidalnej coraz częściej opiera się na małoinwazyjnych technikach, które pozwalają skrócić czas rekonwalescencji, zmniejszyć dolegliwości bólowe oraz poprawić komfort pacjenta. Jedną z najlepiej przebadanych i najczęściej stosowanych nowoczesnych metod leczenia jest hemoroidopeksja metodą Longo (PPH – Procedure for Prolapse and Hemorrhoids).
Metoda Longo polega na okrężnym wycięciu fragmentu błony śluzowej odbytnicy powyżej linii zębatej za pomocą staplera chirurgicznego. W efekcie dochodzi do uniesienia i repozycji guzków krwawniczych do ich anatomicznego położenia oraz przerwania części dopływu krwi do splotów żylnych. Zabieg nie usuwa samych hemoroidów, lecz koryguje ich wypadanie i zmniejsza przekrwienie, co prowadzi do ustąpienia objawów takich jak krwawienie, ból czy świąd.
Hemoroidopeksja metodą Longo znajduje zastosowanie przede wszystkim u pacjentów z chorobą hemoroidalną w III i IV stopniu, zwłaszcza gdy dominuje wypadanie guzków odbytu. W porównaniu do klasycznej hemoroidektomii zabieg wiąże się z mniejszym bólem pooperacyjnym, krótszym czasem hospitalizacji oraz szybszym powrotem do aktywności zawodowej i codziennej. Badania kliniczne i metaanalizy wskazują na wysoką skuteczność metody w zakresie redukcji objawów, a także poprawy jakości życia pacjentów, przy jednoczesnym niskim odsetku powikłań.
Obok metody Longo coraz większe znaczenie mają również inne nowoczesne techniki, takie jak:
- HAL-RAR (Doppler-guided hemorrhoidal artery ligation with recto-anal repair) – polega na podwiązaniu tętnic doprowadzających krew do guzków krwawniczych pod kontrolą dopplerowską oraz jednoczesnej korekcji wypadania śluzówki.
- Laserowa terapia hemoroidów (LHP) – wykorzystuje energię lasera do zamknięcia naczyń krwionośnych w obrębie guzków, co prowadzi do ich stopniowego obkurczania.
- Radiofrekwencja i elektrokoagulacja – metody niszczące tkankę hemoroidalną przy użyciu energii cieplnej, stosowane głównie w łagodniejszych postaciach choroby.
Wybór metody leczenia zależy od stopnia zaawansowania choroby, dominujących objawów, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz wcześniejszych prób leczenia zachowawczego. Coraz częściej podkreśla się znaczenie indywidualizacji terapii i leczenia etapowego, łączącego farmakoterapię, modyfikację stylu życia i – w razie potrzeby – nowoczesne metody zabiegowe.
Znaczenie diety we wspomaganiu leczenia choroby hemoroidalnej
Odpowiednio skomponowana dieta odgrywa kluczową rolę we wspomaganiu leczenia choroby hemoroidalnej, ponieważ bezpośrednio wpływa na funkcjonowanie jelit, konsystencję stolca oraz częstość wypróżnień. Jednym z najważniejszych składników diety jest błonnik pokarmowy, który zwiększa objętość mas kałowych, poprawia perystaltykę jelit i ułatwia ich przesuwanie, zmniejszając konieczność silnego parcia – jednego z głównych czynników zaostrzających objawy hemoroidów.
Dieta bogata w błonnik sprzyja także rozwojowi korzystnej mikrobioty jelitowej. Fermentacja błonnika przez bakterie jelitowe prowadzi do powstawania krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych (SCFA), które wspierają integralność bariery jelitowej, działają przeciwzapalnie i mogą zmniejszać podrażnienie błony śluzowej odbytnicy. W praktyce oznacza to nie tylko łatwiejsze wypróżnianie, ale również lepszą kondycję tkanek w obrębie kanału odbytu.
Wśród produktów szczególnie bogatych w błonnik warto wymienić:
- kaszę gryczaną i jęczmienną,
- pieczywo pełnoziarniste,
- otręby,
- nasiona i ziarna, takie jak siemię lniane czy nasiona chia.
Nie mniej istotna jest rola tłuszczów roślinnych, zwłaszcza oliwy z oliwek i olejów tłoczonych na zimno, które mogą delikatnie ułatwiać pasaż jelitowy i działać ochronnie na błonę śluzową przewodu pokarmowego. W diecie warto uwzględniać również produkty fermentowane, takie jak kefir, jogurt naturalny czy kiszonki, które wspierają równowagę mikroflory jelitowej i mogą poprawiać regularność wypróżnień.
Odpowiednie nawodnienie organizmu stanowi nieodłączny element terapii dietetycznej. Niewystarczająca podaż płynów prowadzi do nadmiernego zagęszczenia mas kałowych, co sprzyja zaparciom, nasileniu parcia oraz podrażnieniu guzków krwawniczych. Regularne picie wody w ciągu dnia, szczególnie przy zwiększonym spożyciu błonnika, pomaga utrzymać stolec o właściwej konsystencji.
Zaleca się również ograniczenie produktów sprzyjających zaparciom i podrażnieniu przewodu pokarmowego, takich jak czekolada, mocna herbata, nadmiar kawy, alkohol oraz żywność wysokoprzetworzona. Włączenie do diety warzyw, owoców, pełnoziarnistych zbóż i zdrowych tłuszczów, przy jednoczesnym dbaniu o nawodnienie, stanowi fundament niefarmakologicznego wspomagania leczenia choroby hemoroidalnej.
Profilaktyka choroby hemoroidalnej
Profilaktyka w przypadku choroby hemoroidalnej jest bardzo istotna. Należy zadbać o higienę osobistą. Ważne jest również regularne wypróżnianie oraz niepowstrzymywanie oddawania stolca. Zaleca się także umiarkowany wysiłek fizyczny. Osobom prowadzącym siedzący tryb życia zaleca się przerywanie siedzenia ćwiczeniami czy też spacerem.
Powiększenie hemoroidów w ciąży
Powiększone hemoroidy często pojawiają się u ciężarnych i należą do uciążliwych dolegliwości. Powiększenie hemoroidów jest związane ze wzrostem ciśnienia żylnego, wywołanego uciskiem macicy na naczynia krwionośne jamy brzusznej i miednicy. Prowadzi to do zwolnienia przepływu i powstania zastoju krwi. Staje się to przyczyną poszerzenia i deformacji ścian naczyń krwionośnych. Powiększeniu hemoroidów sprzyjają także zaparcia, które występują w ciąży oraz zwiększony poziom progesteronu we krwi. Wysokie stężenie progesteronu wpływa negatywnie na sprężystość ścian naczyń krwionośnych i sprzyja ich deformacji. Także po porodzie często obserwuje się powiększenie guzków krwawniczych. Jest to spowodowane zwiększonym ciśnieniem, które wywołują skurcze i parcie.
Wybór leków dla kobiet ciężarnych jest bardzo ważny i wymaga konsultacji z lekarzem lub farmaceutą. Za całkowicie bezpieczne uznaje się nasiadówki w gorącej wodzie oraz w wywarze z kory dębu lub oczaru wirginijskiego. Można również zastosować kompresy z wyciągu kory dębu lub oczaru.
Podsumowując, choroba hemoroidalna należy do powszechnych schorzeń. Jest to choroba cywilizacyjna. Powoduje zwykle duży dyskomfort, pogarsza jakość życia i utrudnia codzienne funkcjonowanie. Bywa także wstydliwą dolegliwością. Choroba hemoroidalna wymaga konsultacji lekarskiej. W przypadku zmian o małym nasileniu wdraża się leczenie zachowawcze. Zaawansowane stadia choroby mogą wymagać leczenia operacyjnego. Warto pamiętać o profilaktyce i dbaniu o zdrowie. Spożywanie produktów bogatych w błonnik oraz właściwa higiena przeciwdziałają rozwojowi choroby hemoroidalnej.
Preparaty pomocne w leczeniu hemoroidów
Podsumowanie
Choroba hemoroidalna to powszechne schorzenie, które może znacząco wpływać na komfort życia, jednak odpowiednio wcześnie rozpoznana jest skutecznie leczona. Kluczowe znaczenie mają zarówno właściwa diagnostyka, jak i dobór metody terapii dopasowanej do stopnia zaawansowania choroby. Połączenie leczenia zachowawczego, nowoczesnych procedur zabiegowych oraz zmian stylu życia pozwala nie tylko złagodzić objawy, ale także zmniejszyć ryzyko nawrotów. Regularna aktywność fizyczna, dieta bogata w błonnik i odpowiednie nawodnienie stanowią podstawę długofalowej profilaktyki i wsparcia zdrowia jelit.
Bibliografia
- Bielecki K., Cabaj H.: Choroba hemoroidalna. Postępy Nauk Medycznych 2000; 3: 35-39.
- Kołodziejczak M., Ciesielski P.: Diagnostyka i leczenie choroby hemoroidalnej. Medycyna po Dyplomie; 2021: 12.
- Medycyna Praktyczna: https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.23.3. (dostęp 29.04.2024).