Lipasum
Substancja czynna
Lipasum (Lipaza)
Enzym z grupy hydrolaz, zazwyczaj pochodzenia zwierzęcego (wieprzowego), będący kluczowym składnikiem pankreatyny. Jest odpowiedzialny za rozkład tłuszczów pokarmowych.
Rok pojawienia się na rynku
Wyciągi trzustkowe zawierające lipazę są stosowane w medycynie od końca XIX wieku. Przełomem było wprowadzenie w latach 80. XX wieku preparatów w formie mikrosfer odpornych na działanie kwasu żołądkowego, co znacząco zwiększyło skuteczność terapii zastępczej.
Mechanizm działania
Lipaza katalizuje (przyspiesza) proces hydrolizy trójglicerydów do wolnych kwasów tłuszczowych oraz 2-monoglicerydów.
- Trawienie tłuszczów: Działa w świetle jelita cienkiego, rozbijając tłuszcze na cząsteczki zdolne do wchłonięcia przez błonę śluzową jelit.
- Wsparcie wchłaniania witamin: Prawidłowe działanie lipazy jest niezbędne do przyswojenia witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, D, E, K).
- Aktywacja: Enzym staje się aktywny w środowisku zasadowym jelita cienkiego (pH powyżej 5,5).
Dostępne formy leku
Kapsułki zawierające mikrosfery lub minimikrosfery odporne na działanie soku żołądkowego (jelitowe), tabletki powlekane, preparaty złożone z innymi enzymami (amylazą, proteazą).W nowoczesnej terapii lipaza występuje najczęściej w formie kapsułek z mikrosferami odpornymi na działanie soku żołądkowego (np. preparat Lipancrea 8000).
Narządy i układy, na które działa
Układ pokarmowy (trzustka, jelito cienkie), układ metaboliczny.
Dyscypliny medyczne stosujące Lipasum
Gastroenterologia, pediatria, chirurgia ogólna, dietetyka kliniczna.
Wzór chemiczny głównego składnika
Lipaza jest białkiem (enzymem) o złożonej strukturze trzeciorzędowej, dlatego nie posiada prostego wzoru sumarycznego. Składa się z długich łańcuchów aminokwasów. Jej masa cząsteczkowa wynosi zazwyczaj około 45-50 kDa.
Kiedy warto sięgnąć po Lipasum?
Stosowany w leczeniu zewnątrzwydzielniczej niewydolności trzustki spowodowanej przez:
- przewlekłe zapalenie trzustki,
- mukowiscydozę (u dzieci i dorosłych),
- stan po usunięciu trzustki (pankreatomia) lub jej części,
- stan po usunięciu żołądka (gastrektomia),
- zwężenie dróg żółciowych (np. przez nowotwór),
- zaburzenia trawienia objawiające się tłuszczowymi biegunkami, bólami brzucha po jedzeniu i wzdęciami.
Jak działa lipaza?
W warunkach zdrowia trzustka produkuje wystarczającą ilość lipazy, by sprostać ilości spożywanych tłuszczów. Gdy dochodzi do uszkodzenia narządu, tłuszcz nie zostaje rozłożony, co prowadzi do jego fermentacji w jelitach i wydalania w postaci "biegunek tłuszczowych". Lipaza pancrealna (trzustkowa) działa w sposób specyficzny – nie przenika do krwiobiegu, a jej aktywność ogranicza się wyłącznie do światła przewodu pokarmowego.
Dlaczego lipaza pomaga w trawieniu?
Lipaza podawana w lekach pełni funkcję terapii zastępczej. Enzym dostarczany z zewnątrz przejmuje obowiązki niewydolnej trzustki. W przypadku preparatu Lipancrea 8000, zastosowano technologię mikrosfer. Po połknięciu kapsułka szybko rozpada się w żołądku, uwalniając setki małych granulek, które mieszają się z treścią pokarmową. Dzięki temu enzymy docierają do dwunastnicy dokładnie w tym samym czasie co pokarm, co gwarantuje wysoką wydajność trawienia tłuszczów i zapobiega biegunkom tłuszczowym.
Dlaczego synchronizacja lipazy z posiłkiem jest kluczowa?
Lipza nie leczy przyczyny choroby, lecz pełni funkcję „zewnętrznego wsparcia”, zastępując brakujące naturalne enzymy. Maksymalną efektywność uzyskuje się, gdy enzymy są przyjmowane w trakcie lub bezpośrednio po posiłku. Przyjęcie leku na czczo sprawia, że enzymy mogą zostać zniszczone przez kwas żołądkowy (w przypadku formulacji niezabezpieczonych) lub po prostu zostaną usunięte z organizmu, zanim pokarm w ogóle dotrze do dwunastnicy.
Jak prawidłowo stosować – zalecane dawki i sposoby podania
- Dawkowanie: Ściśle indywidualne, ustalane przez lekarza na podstawie masy ciała i stopnia niewydolności trzustki.
- Czas podania: Należy przyjmować w trakcie lub bezpośrednio po posiłku.
- Sposób podania: Kapsułki należy połykać w całości. Nie wolno ich żuć ani kruszyć, ponieważ może to zniszczyć otoczkę ochronną enzymu i spowodować podrażnienie jamy ustnej.
- Ważne: Podczas leczenia należy dbać o bardzo dobre nawodnienie organizmu.
Kiedy nie należy stosować Lipasum?
- ostre zapalenie trzustki (w fazie zaostrzenia),
- nadwrażliwość na białko wieprzowe (surowiec pochodzenia zwierzęcego).
Ważne środki ostrożności
U pacjentów z mukowiscydozą przyjmujących bardzo wysokie dawki enzymów opisano przypadki zwężenia jelita grubego (kolonopatia włókniejąca). Każdy nietypowy ból brzucha podczas kuracji powinien być skonsultowany z lekarzem.
Wpływ na działanie innych leków – przegląd interakcji
Wpływ jedzenia
Skuteczność zależy bezpośrednio od jedzenia – lek musi wymieszać się z treścią pokarmową.
Bezpieczeństwo stosowania
- Kierowanie pojazdami: Brak wpływu.
- Ciąża i karmienie piersią: Może być stosowany, jeśli korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko (enzymy nie wchłaniają się do krwi, działają tylko w jelicie).
Możliwe działania niepożądane
- bardzo często: bóle brzucha, nudności, wymioty,
- często: biegunka lub zaparcia, wzdęcia,
- rzadko: reakcje alergiczne (pokrzywka).
Jak organizm przyswaja i usuwa Lipasum?
Lipaza jako białko nie wchłania się do krwiobiegu. Działa wyłącznie miejscowo w świetle przewodu pokarmowego. Po wykonaniu swojej pracy (trawienia tłuszczów) sama ulega procesom trawiennym (rozkładowi przez proteazy) i jest wydalana wraz z kałem. Nie kumuluje się w organizmie.