Natrii hydrophosphas
Substancja czynna
Natrii hydrophosphas (wodorofosforan sodu)
Rok pojawienia się na rynku
1990
Mechanizm działania
Działa głównie osmotycznie w przewodzie pokarmowym. W zależności od dawki może wykazywać działanie łagodnie przeczyszczające lub wspomagające metabolizm fosforanów.
Dostępne formy leku
Roztwory doustne, proszki do sporządzania roztworu, preparaty homeopatyczne, preparaty złożone.
Narządy i układy, na które działa
Układ pokarmowy, nerki, układ metaboliczny (gospodarka fosforanowo-wapniowa), równowaga kwasowo-zasadowa.
Dyscypliny medyczne stosujące Natrii hydrophosphas
Medycyna rodzinna, gastroenterologia, pediatria (w wybranych wskazaniach), medycyna ogólna.
Wzór chemiczny
Na2HPO4
Kiedy warto sięgnąć po Natrii hydrophosphas?
Preparaty zawierające Natrii hydrophosphas stosuje się przede wszystkim:
- w zaparciach wymagających działania osmotycznego,
- pomocniczo w regulacji wypróżnień,
- w niektórych zaburzeniach gospodarki fosforanowej (zgodnie z zaleceniami lekarza),
- jako składnik preparatów wspomagających równowagę kwasowo-zasadową.
Jak prawidłowo stosować — zalecane dawki i sposoby podania
Preparat należy stosować zgodnie z zaleceniami producenta lub lekarza. W postaciach doustnych roztwór zwykle przyjmuje się po rozpuszczeniu w odpowiedniej ilości wody. Działanie przeczyszczające pojawia się najczęściej w ciągu kilku godzin od podania.
Nie należy przekraczać zalecanych dawek, ponieważ nadmierna podaż fosforanów sodu może prowadzić do zaburzeń elektrolitowych.
Kiedy nie należy stosować Natrii hydrophosphas?
- nadwrażliwość na fosforany sodu,
- ciężka niewydolność nerek,
- niedrożność jelit,
- stany odwodnienia,
- zaburzenia elektrolitowe (np. hiperfosfatemia, hipokalcemia).
Ważne środki ostrożności
Szczególną ostrożność należy zachować u:
- osób w podeszłym wieku,
- pacjentów z chorobami nerek,
- osób z zaburzeniami gospodarki elektrolitowej,
- dzieci — stosować wyłącznie zgodnie z zaleceniami.
Podczas stosowania należy zadbać o odpowiednie nawodnienie.
Wpływ na działanie innych leków — przegląd interakcji
Natrii hydrophosphas może wchodzić w interakcje z:
- lekami moczopędnymi — zwiększone ryzyko zaburzeń elektrolitowych,
- preparatami wapnia — możliwe zmiany gospodarki wapniowo-fosforanowej,
- glikozydami naparstnicy — zaburzenia elektrolitowe mogą nasilać ich toksyczność,
- lekami wpływającymi na czynność nerek — ryzyko kumulacji fosforanów.
Wpływ jedzenia
Preparat może być przyjmowany niezależnie od posiłków. Pokarm nie wpływa istotnie na jego działanie osmotyczne w jelitach, jednak przyjmowanie z odpowiednią ilością płynów poprawia skuteczność i bezpieczeństwo terapii.
Bezpieczeństwo stosowania podczas kierowania pojazdami
Natrii hydrophosphas nie wpływa na sprawność psychomotoryczną i zdolność prowadzenia pojazdów bądź obsługi maszyn. Jednak przy wystąpieniu skutków ubocznych, takich jak biegunka czy nudności należy powstrzymać się od prowadzenia wszelkiego typu pojazdów do momentu ustąpienia objawów.
Bezpieczeństwo stosowania w trakcie ciąży
Stosowanie w ciąży powinno być skonsultowane z lekarzem. Krótkotrwałe użycie w uzasadnionych przypadkach bywa dopuszczalne, jednak należy unikać długotrwałego stosowania bez nadzoru medycznego.
Bezpieczeństwo stosowania podczas karmienia piersią
Preparat może być stosowany ostrożnie w okresie laktacji wyłącznie po konsultacji z lekarzem, szczególnie przy krótkotrwałym użyciu.
Możliwe działania niepożądane
- biegunka,
- bóle brzucha,
- nudności,
- zaburzenia elektrolitowe (przy większych dawkach),
- odwodnienie.
Możliwe skutki przedawkowania
- nasilona biegunka,
- odwodnienie,
- hiperfosfatemia,
- hipokalcemia,
- zaburzenia rytmu serca (wtórne do zaburzeń elektrolitowych).
W przypadku podejrzenia przedawkowania konieczny jest pilny kontakt z lekarzem.
Jak Natrii hydrophosphas wpływa na organizm — szczegółowy opis działania
Substancja działa przede wszystkim w świetle jelita jako środek osmotyczny. Zwiększa ciśnienie osmotyczne treści jelitowej, co prowadzi do napływu wody do jelita grubego. W efekcie dochodzi do zmiękczenia stolca i pobudzenia perystaltyki jelit.
Dodatkowo fosforany odgrywają rolę w licznych procesach metabolicznych organizmu, w tym w gospodarce energetycznej komórek oraz utrzymaniu równowagi kwasowo-zasadowej.
Jak organizm przyswaja Natrii hydrophosphas?
Po podaniu doustnym część wodorofosforanu sodu może ulegać wchłanianiu w jelicie cienkim. Stopień absorpcji zależy od dawki oraz aktualnego zapotrzebowania organizmu na fosforany. Znaczna część dawki — zwłaszcza przy działaniu przeczyszczającym — pozostaje w świetle jelita i działa miejscowo.
Jak Natrii hydrophosphas rozprzestrzenia się w organizmie?
Wchłonięte jony fosforanowe trafiają do krążenia ogólnego i ulegają dystrybucji głównie do:
- kości i zębów,
- tkanek miękkich,
- przestrzeni wewnątrzkomórkowej.
Organizm utrzymuje stosunkowo ścisłą kontrolę stężenia fosforanów we krwi poprzez regulację nerkową i hormonalną.
Proces przemian w organizmie
Natrii hydrophosphas nie ulega klasycznemu metabolizmowi jak związki organiczne. Fosforany wchodzą w fizjologiczne przemiany ustrojowe, uczestnicząc w:
- metabolizmie energetycznym (ATP),
- buforowaniu pH,
- gospodarce mineralnej.
Ich stężenie regulowane jest głównie przez nerki oraz układ hormonalny (m.in. parathormon).
Proces usuwania z organizmu
Nadmiar fosforanów jest wydalany przede wszystkim przez nerki z moczem. Niewielka część niewchłoniętej dawki usuwana jest z kałem. U osób z prawidłową funkcją nerek eliminacja przebiega sprawnie i zapobiega kumulacji substancji w organizmie.


