Phenylephrinum
Substancja czynna
Phenylephrinum (fenylefryna)
Rok pojawienia się na rynku
ok. 1938
Mechanizm działania
Powoduje skurcz naczyń krwionośnych, co prowadzi do zmniejszenia przekrwienia błony śluzowej nosa oraz wzrostu ciśnienia tętniczego. Działa głównie miejscowo (np. w błonie śluzowej nosa), ale może także wykazywać działanie ogólnoustrojowe.
Dostępne formy leku
Krople i aerozole do nosa, tabletki i kapsułki (często w preparatach złożonych na przeziębienie), roztwory do wstrzykiwań (stosowane w warunkach szpitalnych), krople do oczu.
Narządy i układy, na które działa
Układ krążenia (naczynia krwionośne), układ oddechowy (błona śluzowa nosa), narząd wzroku (źrenica).
Dyscypliny medyczne stosujące Phenylephrinum
Otolaryngologia, medycyna rodzinna, anestezjologia, okulistyka.
Wzór chemiczny
C9H13NO2
Kiedy warto sięgnąć po Phenylephrinum?
Stosowany wspomagająco w:
- niedrożności nosa w przebiegu przeziębienia lub grypy,
- zapaleniu zatok,
- alergicznym nieżycie nosa,
- stanach wymagających podniesienia ciśnienia tętniczego (w warunkach szpitalnych),
- rozszerzaniu źrenicy w badaniach okulistycznych.
Jak prawidłowo stosować – zalecane dawki i sposoby podania
Preparat stosuje się miejscowo (do nosa, do oczu) lub doustnie – w zależności od postaci leku. Dawkowanie powinno być zgodne z zaleceniami producenta lub lekarza.
W przypadku preparatów donosowych nie należy stosować ich dłużej niż kilka dni (zwykle 3–5 dni), aby uniknąć efektu „odbicia” i nasilenia objawów.
Kiedy nie należy stosować Phenylephrinum?
- nadwrażliwość na substancję,
- ciężkie nadciśnienie tętnicze,
- choroba niedokrwienna serca,
- nadczynność tarczycy,
- jaskra z zamkniętym kątem przesączania (szczególnie w przypadku kropli do oczu),
- jednoczesne stosowanie inhibitorów MAO.
Ważne środki ostrożności
Należy zachować ostrożność u osób z chorobami układu sercowo-naczyniowego, cukrzycą oraz u osób w podeszłym wieku. Nie zaleca się długotrwałego stosowania preparatów donosowych.
Wpływ na działanie innych leków – przegląd interakcji
Fenylefryna może wchodzić w interakcje z lekami wpływającymi na układ sercowo-naczyniowy. Szczególnie istotne jest jej jednoczesne stosowanie z inhibitorami monoaminooksydazy (MAO), które może prowadzić do znacznego wzrostu ciśnienia tętniczego.
Może także nasilać działanie innych leków sympatykomimetycznych oraz osłabiać działanie leków obniżających ciśnienie krwi. Ostrożność zalecana jest również przy stosowaniu z trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi.
Wpływ jedzenia
Fenylefryna stosowana doustnie może być przyjmowana niezależnie od posiłków, choć pokarm może nieznacznie opóźniać jej wchłanianie. Nie ma to zwykle istotnego znaczenia klinicznego.
Bezpieczeństwo stosowania podczas kierowania pojazdami
Fenylefryna zazwyczaj nie wpływa bezpośrednio na zdolność prowadzenia pojazdów. Jednak u niektórych osób może powodować bóle głowy, zawroty głowy lub uczucie niepokoju, co może wpływać na komfort prowadzenia. W takiej sytuacji należ powstrzymać się od prowadzenia wszelkiego rodzaju pojazdów do momentu całkowitego ustąpienia objawów.
Bezpieczeństwo stosowania w trakcie ciąży
Stosowanie fenylefryny w ciąży nie jest zalecane bez konsultacji lekarskiej, ponieważ może wpływać na przepływ krwi w łożysku.
Bezpieczeństwo stosowania podczas karmienia piersią
Nie zaleca się stosowania bez konsultacji z lekarzem ze względu na możliwość przenikania do mleka matki i wpływu na dziecko.
Możliwe działania niepożądane
- wzrost ciśnienia tętniczego,
- ból głowy,
- kołatanie serca,
- niepokój,
- suchość błony śluzowej nosa (przy stosowaniu miejscowym).
Możliwe skutki przedawkowania
Może prowadzić do znacznego wzrostu ciśnienia tętniczego, zaburzeń rytmu serca, bólu głowy oraz pobudzenia. W ciężkich przypadkach wymaga pilnej interwencji medycznej.
Jak Phenylephrinum wpływa na organizm – szczegółowy opis działania
Fenylefryna powoduje skurcz naczyń krwionośnych poprzez pobudzenie receptorów α1-adrenergicznych. W obrębie błony śluzowej nosa prowadzi to do zmniejszenia obrzęku i przekrwienia, co ułatwia oddychanie.
W działaniu ogólnoustrojowym zwiększa opór naczyniowy, co może prowadzić do podwyższenia ciśnienia tętniczego. W okulistyce wywołuje rozszerzenie źrenicy poprzez skurcz mięśnia rozwieracza źrenicy.
Jak organizm przyswaja Phenylephrinum?
Po podaniu doustnym fenylefryna wchłania się z przewodu pokarmowego, jednak jej biodostępność jest ograniczona ze względu na efekt pierwszego przejścia w wątrobie. Przy podaniu miejscowym działa głównie lokalnie.
Jak Phenylephrinum rozprzestrzenia się w organizmie?
Po wchłonięciu do krwiobiegu fenylefryna jest rozprowadzana do tkanek, szczególnie tych bogatych w receptory α1-adrenergiczne, takich jak naczynia krwionośne. Jej działanie koncentruje się głównie na obwodowym układzie naczyniowym.
Proces przemian w organizmie
Fenylefryna metabolizowana jest głównie w wątrobie przy udziale enzymów monoaminooksydazy (MAO). Proces ten ogranicza ilość aktywnej substancji dostępnej w krążeniu ogólnym po podaniu doustnym.
Proces usuwania z organizmu
Metabolity fenylefryny wydalane są głównie przez nerki wraz z moczem. Przy prawidłowym stosowaniu nie dochodzi do jej kumulacji w organizmie.


