Wyciąg płynny z kłącza pięciornika

Właściwości organoleptyczne Tormentillae rhizomatis extractum fluidum 

Klarowny lub lekko opalizujący płyn o barwie ciemnoczerwonej do czerwonobrunatnej. Posiada charakterystyczny, lekko ściągający zapach alkoholu i surowca oraz wyraźnie gorzki, mocno cierpki i ściągający smak.

Status rejestracyjny wyciągu z kłącza pięciornika

Substancja na rynku posiada status Tradycyjnego Produktu Leczniczego Roślinnego (OTC) lub jest stosowana jako czynny surowiec farmaceutyczny do wytwarzania leków recepturowych w aptekach.

Kiedy warto sięgnąć po wyciąg z kłącza pięciornika?

• W stanach zapalnych jamy ustnej i gardła, krwawieniach z dziąseł, aftach oraz pleśniawkach (stosowanie miejscowe).
• Objawowo w łagodnych, ostrych biegunach o podłożu bakteryjnym lub dietetycznym (stosowanie doustne po rozcieńczeniu).
• Pomocniczo w zespole jelita drażliwego przebiegającego z częstymi wypróżnieniami.
• Miejscowo na drobne uszkodzenia skóry, otarcia naskórka oraz stany zapalne w obrębie odbytu (hemoroidy).

Mechanizm działania płynnego wyciągu z kłącza pięciornika

• Działanie ściągające (astringens): garbniki wiążą się z białkami powierzchniowymi błon śluzowych i uszkodzonej skóry, tworząc nieprzepuszczalną, ochronną warstwę koagulatu. Izoluje ona głębsze warstwy tkanek przed podrażnieniami i ułatwia gojenie.
• Hamowanie krwawień: poprzez obkurczanie drobnych naczyń krwionośnych w miejscu podania, wyciąg skutecznie zmniejsza wysięk zapalny oraz hamuje powierzchniowe krwawienia kapilarne (np. z dziąseł).
• Działanie przeciwbakteryjne: garbniki dezaktywują enzymy bakteryjne i niszczą ściany komórkowe drobnoustrojów, co hamuje namnażanie się bakterii w przewodzie pokarmowym lub jamie ustnej.
• Działanie przeciwzapalne: blokuje uwalnianie mediatorów stanu zapalnego, co zmniejsza obrzęk, ból i zaczerwienienie zmienionych chorobowo tkanek. W połączeniu z ichtiolem oraz tlenkiem cynku (składniki maści Tormentalum) tworzy silny kompleks wysuszający i przeciwbakteryjny, który skutecznie likwiduje bolesne nacieki zapalne i grudki (np. w przebiegu trądziku czy czyraków).

Jak wyciąg z pięciornika wpływa na organizm

Wyciąg z kłącza pięciornika działa jak naturalny, miejscowy "opatrunek" chemiczny. Po podaniu doustnym lub miejscowym szybko neutralizuje stan zapalny poprzez uszczelnienie barier tkankowych. W jelitach hamuje nadmierną sekrecję wody do światła przewodu pokarmowego, co prowadzi do szybkiego zagęszczenia stolca i zatrzymania biegunki. Wykazuje natychmiastowe działanie miejscowe (efekt ściągający czuć od razu po aplikacji).

Działanie wyciągu z kłącza pięciornika

• Ośrodkowe: brak istotnego wpływu na ośrodkowy układ nerwowy.
• Obwodowe: silne miejscowe działanie ściągające, przeciwzapalne, przeciwkrwotoczne i antyseptyczne.
• Wydzielnicze: wyraźne zmniejszenie wydzielania płynów i śluzu przez błony śluzowe jelit oraz jamy ustnej.

Wpływ wyciągu z kłącza pięciornika na naczynia krwionośne

Substancja podana miejscowo powoduje mechaniczne obkurczenie śródbłonka drobnych naczyń włosowatych oraz zmniejsza ich przepuszczalność. Dzięki temu ogranicza powstawanie obrzęków i wysięków w stanach zapalnych. Nie wykazuje bezpośredniego, systemowego wpływu na ogólne ciśnienie tętnicze krwi.

Charakter stosowania i wskazania szczególne

Wyciąg z pięciornika przyjmowany doustnie jest przeznaczony do stosowania krótkotrwałego (maksymalnie kilka dni w przypadku ostrej biegunki). Długotrwałe wewnętrzne przyjmowanie garbników może upośledzać wchłanianie składników odżywczych i minerałów z pożywienia. Przy braku poprawy po 2-3 dniach leczenia biegunki, należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem.

Jak prawidłowo stosować – zalecane dawki i sposoby podania

• Zewnętrznie (płukanie jamy ustnej): zazwyczaj rozcieńcza się ok. 30–50 kropli wyciągu w pół szklanki ciepłej wody i płucze gardło lub usta do 4 razy na dobę. Można też stosować pędzlowanie nierozcieńczonym preparatem bezpośrednio na afty.
• Doustnie (w biegunce): dorośli stosują zazwyczaj od 20 do 40 kropli (ok. 1–2 ml) w małej ilości wody, od 2 do 4 razy na dobę pomiędzy posiłkami.
• Ważna zasada: ze względu na wysoką zawartość etanolu oraz brak szczegółowych badań bezpieczeństwa, preparatów w postaci płynnego wyciągu alkoholowego nie należy stosować doustnie u dzieci poniżej 12. roku życia (chyba że lekarz zaleci inaczej).

Kiedy nie należy stosować wyciągu z kłącza pięciornika?

• Nadwrażliwość na kłącze pięciornika lub inne rośliny bogate w garbniki.
• Czynna choroba wrzodowa żołądka lub dwunastnicy, ostre stany zapalne całego przewodu pokarmowego.
• Uszkodzenia wątroby lub choroba alkoholowa (w przypadku stosowania doustnego wyciągu na bazie etanolu).
• Ciąża i okres karmienia piersią.

Przeciwwskazania i ryzyka

Ważne środki ostrożności

Jeśli podczas doustnego leczenia biegunki pojawi się wysoka gorączka, krew lub śluz w stolcu, odwodnienie lub silne kurczowe bóle brzucha, należy natychmiast zgłosić się do lekarza.

Wpływ na działanie innych leków – przegląd interakcji

• Inne leki stosowane doustnie: garbniki zawarte w wyciągu mogą wiązać i precypitować (wytrącać) inne substancje czynne w żołądku (szczególnie alkaloidy, sole metali, antybiotyki). Z tego powodu wyciąg z pięciornika należy przyjmować minimum 1–2 godziny przed lub po zażyciu innych leków.
• Preparaty żelaza: garbniki całkowicie blokują wchłanianie żelaza z przewodu pokarmowego.

Wpływ jedzenia

Wyciąg stosowany doustnie należy przyjmować między posiłkami. Przyjęcie go razem z jedzeniem powoduje, że garbniki zwiążą się z białkami zawartymi w pokarmie, co drastycznie osłabi ich lecznicze działanie na śluzówkę jelit.

Bezpieczeństwo stosowania podczas kierowania pojazdami

Preparat stosowany zewnętrznie (płukanki) nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów. W przypadku przyjęcia doustnego pojedyncza dawka dostarcza niewielką ilość alkoholu – należy zachować ostrożność bezpośrednio po spożyciu leku.

Bezpieczeństwo stosowania w trakcie ciąży i karmienia

Stosowanie doustne w okresie ciąży oraz karmienia piersią jest przeciwwskazane z powodu braku badań klinicznych oraz zawartości etanolu. Krótkotrwałe stosowanie miejscowe (płukanie jamy ustnej) dopuszcza się wyłącznie za zgodą lekarza.

Możliwe działania niepożądane

U osób z wrażliwym żołądkiem po przyjęciu doustnym mogą pojawić się łagodne zaburzenia żołądkowo-jelitowe: ból brzucha, nudności, wymioty lub zaparcia (efekt zbyt silnego działania ściągającego). Przy stosowaniu miejscowym rzadko może wystąpić przejściowe uczucie pieczenia lub podrażnienie dziąseł.

Możliwe skutki przedawkowania

Przedawkowanie doustne manifestuje się nasilonymi objawami podrażnienia przewodu pokarmowego, silnymi bólami żołądka, uporczywymi nudnościami oraz wtórnymi zaparciami nawykowymi. W przypadku formy płynnej, wypicie bardzo dużej ilości może wywołać objawy intoksykacji alkoholowej.

Procesy w organizmie (przyswajanie, rozprzestrzenianie, metabolizm)

Główne składniki czynne – garbniki wielkocząsteczkowe – praktycznie nie wchłaniają się z przewodu pokarmowego do krwiobiegu. Działają wyłącznie powierzchniowo w świetle jelita lub na błonach śluzowych. Mniejsze cząsteczki (np. wolny kwas elagowy czy flawonoidy) mogą ulegać częściowemu wchłanianiu, są metabolizowane w wątrobie i wydalane z moczem. Niewchłonięte garbniki ulegają stopniowej degradacji pod wpływem flory bakteryjnej jelita grubego i są eliminowane z kałem.